Murter — plaže, Kornati, antički Colentum i kako doći iz Beograda

Murter je ostrvo i mesto na njemu, u severnoj Dalmaciji, između Vodica i Šibenika, a istovremeno najbliža tačka Nacionalnog parka Kornati: do parka je 15 kilometara, odnosno oko sat vremena brodom. Do ostrva se stiže mostom u Tisnom, bez trajekta. Iz Srbije vozimo bez presedanja, do adrese smeštaja: kombi prevoz Beograd – Murter; region je opisan u vodiču Severna Dalmacija — koje mesto izabrati, šta videti i plaže.

Kada ići na Murter

Maj donosi izlete na Kornate za grupe, a krajem meseca u Tisnom hodočašće na praznik Gospe od Karavaja.

Jun i septembar su meseci kada se izleti na Kornate uglavnom organizuju za grupe, kojima se mogu priključiti i pojedinci; krajem septembra je regata Latinsko idro.

Jul i avgust su sezona: izletnički brodovi za Kornate polaze svakog dana, krajem jula su u Tisnom Igre na korentu pored pokretnog mosta, a od sredine jula do početka septembra održavaju se Jezerski dani mora.

Avgust u Betini je i Dan brgana, u čast školjke kunjke (Nojeva barka).

Rana jesen nosi Big Game Fishing, međunarodno takmičenje u ribolovu u Jezerima.

Marina Hramina radi tokom cele godine, a ACI marine Žut i Piškera od aprila do oktobra.

Murter ukratko

Ostrvo Murter ima četiri naselja: Murter, Betinu, Jezera i Tisno; od kopna ga razdvaja uski Murterski kanal, preko kog je u Tisnom pokretni most.

Mesto Murter je u središtu ostrva i prvi put se pominje 1273. kao ruralno naselje.

Za posetioce nudi mir, čisto more, brežuljke sa pogledom, stare maslinike i uvale u gustim borovim šumama.

Turistička zajednica navodi da je ostrvo naseljeno još od praistorije.

Tri marine čine ga važnom tačkom nautičkog turizma.

Šta videti na Murteru

Do crkve svetog Roka vodi uspon sa kog se pruža pogled na celo ostrvo.

Panoramske procesije svetog Roka i Gospe od Tarca deo su tradicije mesta.

Staro Selo, nekadašnji Srimač, izdvaja se položajem, rasterom ulica i tipologijom gradnje, a uske ulice sa kamenim lukovima, jednostavne kuće i kameni zidovi obrasli bršljanom opisuju „mesto kakvo je nekada bilo”.

Raduč je najviši vrh ostrva, sa vojnim instalacijama iz XX veka.

Kaštel na Velikoj Panituli iz XVI veka i utvrda Tureta na Kornatu iz VI veka tragovi su strateške važnosti ostrva.

Velika liburnska gradina nalazi se iznad Colentuma.

Antički Colentum

Colentum je antički grad u podnožju brda Gradine, kod današnjeg naselja Murter.

Procvat je doživeo, najverovatnije, u vreme careva Nerona i Vespazijana, čiji je novac pronađen tokom prvih arheoloških istraživanja.

Grad je imao tipičnu antičku arhitekturu: kuće na sprat, cisterne za vodu, terme i uske ulice popločane kamenim pločama.

Kod lokaliteta je zaštićeno podvodno arheološko nalazište Colentum, a u uvali Hramina je marina Hramina.

Istorija imena

Prvi pisani pomen ostrva nalazi se kod Plinija Starijeg i Ptolomeja, pod imenom Scardon, na kom je bio Colentum.

Hrvatsko ime Srimac javlja se 1251, a od XIV veka ostrvo je poznato kao Insula Mortari; od 1740. ustalilo se ime Murter.

Ime se danas najčešće dovodi u vezu sa antičkim izdubljenim kamenim koritom iz presa za ulje, koje se zvalo mortarium.

Takvo poreklo upućuje na dugu tradiciju maslinarstva: nekada se obrađivalo preko 170.000 maslina i godišnje proizvodilo šezdesetak vagona ulja, a murtersko ulje je 1913. dobilo zlatnu medalju na međunarodnoj izložbi ulja u francuskom Eixu.

Plaže

Turistička zajednica navodi plaže Luke, Slanica, Podvrške, Čigrađa i Kosirina.

Murterske plaže su raznovrsne i uglavnom porodične; morsko dno uglavnom prekriva fini pesak, nema jakih talasa ni nepristupačnih obala.

Duž obale je moguće i kampovanje.

Tenis se igra na zemljanom terenu u blizini plaže Slanica.

Na plažama se iznajmljuju jet ski, skuteri, bicikli i pedaline, a ima i vazdušnih vodenih gradova za skakanje.

Kornati

Nacionalni park Kornati čine 89 ostrva, ostrvaca i grebena, a za plovidbu kroz park mora se imati važeća ulaznica.

Murter je najbliža tačka parka: 9 nautičkih milja, odnosno 15 kilometara, a do Kornata se brodom putuje oko sat vremena.

U julu i avgustu izletnički brodovi polaze svakog dana, a u maju, junu, septembru i oktobru izleti se uglavnom organizuju za grupe kojima se mogu priključiti i pojedinci.

Izleti obično kreću oko 9 časova, a povratak je oko 18 časova; cene, rute i vreme polaska određuju organizatori.

Najveća ostrva su Kornat i Žut; ostala su izuzetno mala. Kornati su poznati i po „krunama”, strmo odsečenim liticama okrenutim otvorenom moru.

Kornatsko more je nekada bilo veoma bogato ribom, a danas je omiljeno odredište izletnika i nautičara.

Utvrda Tureta na Kornatu potiče iz VI veka.

Organizovano ronjenje nudi se oko Kornatskog arhipelaga.

Kurnatari i Kornati

Kornati su nastali krajem ledenog doba, kada se nivo mora podigao toliko da su polja postala more, a planinski lanci ostrva.

Tragovi naseljavanja sežu do neolita, ali je danas to arhipelag bez stalnih naselja; Liburni su tu živeli do dolaska Rimljana.

Iz kasne antike su utvrda Tureta i ostaci crkve svete Marije.

Od XVI veka kornatskim morem vladaju saljski ribari, a od sredine XVII veka kršem i poljima murterski i betinski pastiri.

Kurnatari su stanovnici Murtera i vlasnici gotovo svih kornatskih ostrva: počeli su da ih otkupljuju sredinom XIX veka, a 1896. postali su njihovi jedini vlasnici.

Zbog prekomorskih poseda murterski težaci postaju pomorci, ribari i brodograditelji, pa se Kornati smatraju spomenikom ljudskog rada i suživota sa prirodom.

Crkve, Selo i tradicija

Crkvica svetog Roka sagrađena je 1651. kao zavetna crkva posle velikih epidemija kuge; pred njom je trg sa predmetima iz stare uljare, a leti se u crkvici održavaju koncerti klasične muzike.

Staro selo podignuto je dalje od mora, na padini, u podnožju Vršine i Raduča, odakle se moglo kontrolisati more.

Crkva Gospe od Gradine je na ruševinama Colentuma, na zajedničkom groblju Betine i Murtera; starohrišćanska je, iz VI veka, a u XVII veku joj je dograđena polukružna apsida.

Župna crkva svetog Mihovila rekonstruisana je u XVIII veku i poznata je po baroknom oltaru.

Područje ima sedam crkava i zavetne kapelice razbacane po rtovima arhipelaga.

Tradicija obuhvata stogodišnji murterski karneval, murterski pir, praznik svetog Roka, Noć rimskog Colentuma i umeće suvozidne gradnje; Kurnatska gajeta zove se svetim brodom.

Latinsko idro

Dani latinskog idra održavaju se u Murteru svake godine, krajem septembra; korene vuku iz 1998, kada je grupa entuzijasta pokrenula revitalizaciju starog običaja.

Međunarodna regata okuplja približno stotinu plovila sa tradicionalnim jedrima i održava se na dan zaštitnika župe Murter, svetog Mihovila.

Drveni brodovi takmiče se u tri kategorije: gajete, leuti i kaići.

Uz glavnu regatu su Mala regata za decu, veslačka regata Didovin veslun i sportska Gajeta CUP.

Start regate je uvek iz centra mesta, sa Stare rive.

Marine i nautika

Marina Hramina je u uvali Hramina, kod Colentuma; ima 400 vezova u moru i 250 na kopnu i radi tokom cele godine.

ACI marine Žut i Piškera rade od aprila do oktobra.

Murtersko more je prostor između kornatskog i šibenskog arhipelaga, površine 210 kvadratnih kilometara i dubine 94 metra.

Sa severoistoka ga ograničava ostrvo Murter, sa severozapada, jugozapada i juga Kornati, a na jugoistoku su Žirje, Kakan i Kaprije.

Iako malo, Murtersko more poznato je po ćudljivosti: jaki vetrovi, nagle promene vetra i jake morske struje; nautičari moraju da budu oprezni.

Arhipelag preseca 14 pomorskih kanala, vrata i prolaza, među njima Sitski, Žutski i Kornatski kanal.

U ACI marinu na Žutu nautičari često navraćaju, a na ostrvu je nekoliko restorana.

Zakloništa u akvatorijumu parka su uvala Lavsa na severnoj obali istoimenog ostrva i uvala Anica na severnoj strani ostrva Levrnaka.

Aktivnosti

Kratki izleti podmornicom nude razgledanje morskog dna, a postoje i plovidbe u potrazi za delfinima.

Tobogan sa bazenom je za one koji žele vodenu zabavu.

Ronjenje: zaštićeno podvodno arheološko nalazište Colentum i organizovano ronjenje oko Kornata.

Biciklisti imaju tri uređene staze, a trčanje i šetnja su na nizu staza sa vidikovcima.

Kanu, kajak, kanjoning, slobodno penjanje i spust po sajli navode se među dodatnim aktivnostima.

Betina, Tisno i Jezera

Tisno je delom na kopnu, a delom na ostrvu; dva dela razdvaja zaliv širok samo 38 metara, povezan mehaničkim podiznim mostom, a turistička zajednica objavljuje raspored dizanja mosta.

Betina je nastala u XVI veku na severozapadnoj obali ostrva; celo mesto je zaštićeno kao spomenik kulture, poznato je po drvenoj brodogradnji i Muzeju drvene brodogradnje.

Jezera su od XIII veka mesto pomoraca, ribara i ronilaca, u zalivu u obliku potkovice; ime nose zato što se kiša zbog nepropusnog tla zadržava na površini i stvara velike lokve.

U Jezerima su Jezerski dani mora i međunarodno takmičenje u ribolovu Big Game Fishing.

U Betini je u avgustu Dan brgana, a u Tisnom hodočašće Gospe od Karavaja.

Hrana i piće

Gastronomija ostrva zasniva se na mediteranskim jelima, uz uticaj italijanske i francuske kuhinje: plodovi mora, sveža riba, rakovi, školjke, glavonošci, maslinovo ulje i povrće.

Od mesa se ističu kornatska jagnjetina, pršut, panceta i jela ispod peke.

U salatama se često koristi samoniklo jestivo bilje, poput koromača, divljeg luka, maslačka, divlje šargarepe i cikorije, kao i ono što niče na morskim stenama, petrovac i salikornija.

Među likerima se ističu oni od mirte, višnje, oraha, ruže i rogača, a među rakijama lozovača i travarica.

Među poslasticama navode se one od smokava.

Konobe su zaštitni znak ove kuhinje; imena ne navodimo, jer se ponuda menja.

Zdravlje i lokalni proizvodi

Centar zdravlja u okviru hotela u Murteru nudi specijalistički pregled fizijatra, fizikalnu terapiju i rehabilitaciju.

Na raspolaganju su infracrveno grejanje, elektroterapija, magnetoterapija, ultrazvučna terapija, kratkotalasna dijatermija, laserska terapija, krioterapija, individualne vežbe za kičmu i masaže.

Lokalni proizvođači su, prema turističkoj zajednici, ponos Murtera; za suvenir se preporučuju njihovi unikatni proizvodi, među njima i proizvodi Udruge kornatskih pčelara.

Stogodišnji murterski karneval i murterski pir su deo tradicije, a regata Latinsko idro deo pomorskog nasleđa.

Tisno — mesto na dve obale Murterskog kanala

Tisno, ranije Tijesno, naselje je ostrva koje se prostire i na kopnu; do njegove adrese vozimo posebnom linijom: kombi prevoz putnika Beograd → Tisno.

Najstariji deo je na ostrvskoj strani, a deo na kopnu, Gomilica, mlađi je.

Prvi pomen je iz druge polovine 15. veka, kada su ga, u vreme osmanskih prodora, naselili ljudi iz šibenskog zaleđa.

Jači razvoj došao je krajem 17. i u 18. veku, kada je nekoliko italijanskih porodica, među njima Gelpi i Banchetti, podstaklo trgovinu i zanate.

Crkva Svetog Duha iz 1548. dograđivana je od 17. do 19. veka, a crkva Gospe od Karavaja iz 18. veka stoji na brdu Brošica, na 114 metara.

Plaže koje izdvaja turistička zajednica su Jazina, Sveti Andrija, Rastovac, Veliki banj i Vila.

Love International je festival plesne muzike u Garden Resortu u Tisnom.

Opština je ovde imala sedište od 1808. do 1962, a obnovljena je 1993; u Tisnom je rođen pisac Vjekoslav Kaleb.

Gde odsesti

Turistička zajednica navodi sobe, apartmane, glamping, kampove, robinzonske kuće i vile za iznajmljivanje, kao i hotele i pansione.

Privatni smeštaj pruža priliku da se doživi način života lokalnih stanovnika, uz potpunu privatnost.

Kamp je moguć duž obale, a na Kornatima i robinzonski smeštaj.

Plaža određuje smeštaj: Slanica i Kosirina za porodični odmor, Hramina za nautičare.

Koliko novca računati

Plaća se evrom — Hrvatska ga koristi od 1. januara 2023.

Prevoz kombijem iz Beograda košta 90 € po osobi u jednom smeru, a povratna karta je 170 €.

Izlet na Kornate plaća se posebno; cene određuju organizatori, a za plovidbu kroz park potrebna je ulaznica.

Smeštaj je najveća stavka i raste u sezoni.

Kako se stiže iz Srbije

Iz Beograda do Murtera ima 730 kilometara po našim merenim podacima, a vozi se približno osam sati sa pauzama. Put ide preko prelaza Batrovci–Bajakovo, pa auto-putem pored Zagreba i dalje ka Dalmaciji; preko mosta u Tisnom stiže se na ostrvo bez trajekta. Iznos po putniku stoji na strani prevoz putnika Beograd → Murter, cena po osobi.

Iz Beograda polazak je u 23 časa, sa adrese putnika, a putnici se ostavljaju na adresi smeštaja.

Iz Novog Sada vozimo istu rutu: minibus prevoz Novi Sad → Murter i prevoz putnika Novi Sad – Murter, cena.

Do Tisnog vozimo istom rutom, preko mosta ili do kopnenog dela mesta: minibus prevoz Novi Sad – Tisno, a iznos po osobi je na strani prevoz putnika Beograd → Tisno, cena po osobi.

Cene po polaznom gradu i kilometraža za ostale polazne gradove stoje na stranama kombi prevoz Novi Sad → Murter, minibus prevoz Pančevo – Murter, kombi prevoz putnika Smederevo → Murter, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Murter, kombi prevoz Ruma → Murter, kombi prevoz Šimanovci → Murter, minibus prevoz Pećinci – Murter, kombi prevoz putnika Šabac → Murter i prevoz putnika Obrenovac – Murter, a iznos po osobi na stranama prevoz putnika Novi Sad → Murter — cena, prevoz Pančevo → Murter — cena, prevoz putnika Smederevo – Murter — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Murter — cena, prevoz Ruma → Murter — cena, prevoz putnika Šimanovci – Murter — cena, prevoz putnika Pećinci → Murter — cena, prevoz Šabac → Murter — cena i prevoz putnika Obrenovac – Murter — cena; za Tisno ruta je na stranama kombi prevoz Novi Sad → Tisno, minibus prevoz Pančevo – Tisno, kombi prevoz putnika Smederevo → Tisno, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Tisno, kombi prevoz Ruma → Tisno, kombi prevoz Šimanovci → Tisno, minibus prevoz Pećinci – Tisno, kombi prevoz putnika Šabac → Tisno i prevoz putnika Obrenovac – Tisno, a cena na stranama prevoz putnika Novi Sad → Tisno — cena, prevoz Pančevo → Tisno — cena, prevoz putnika Smederevo – Tisno — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Tisno — cena, prevoz Ruma → Tisno — cena, prevoz putnika Šimanovci – Tisno — cena, prevoz putnika Pećinci → Tisno — cena, prevoz Šabac → Tisno — cena i prevoz putnika Obrenovac – Tisno — cena.

Region i država. Prevoz do ostalih mesta Severne Dalmacije stoji na stranama kombi prevoz Beograd → Severna Dalmacija, minibus prevoz Novi Sad – Severna Dalmacija, kombi prevoz putnika Pančevo → Severna Dalmacija, prevoz putnika Smederevo – Severna Dalmacija, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Severna Dalmacija, kombi prevoz Ruma → Severna Dalmacija, minibus prevoz Šimanovci – Severna Dalmacija, kombi prevoz putnika Pećinci → Severna Dalmacija, prevoz putnika Šabac – Severna Dalmacija i kombi prevoz Obrenovac → Severna Dalmacija, a cela Hrvatska na stranama kombi prevoz Beograd → Hrvatska i kombi prevoz Novi Sad → Hrvatska; iznos za celu zemlju je na strani prevoz putnika Beograd → Hrvatska, cena po osobi.

Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš: Hrvatska primenjuje šengenska pravila, pa lična karta nije dovoljna.

Autobusom se do Murtera stiže linijama Šikbus 51 i 51A na relaciji Šibenik – Vodice – Tisno – Murter; vožnja traje oko 45 do 60 minuta, a polazak je sa autobuske stanice u Šibeniku.

Morem se iz Italije stiže međunarodnim trajektnim linijama Ankona – Zadar i Ankona – Split.

Plan po danima

Prvi dan je mesto Murter: uspon do crkve svetog Roka i staro Selo.

Drugi dan je plaža: Slanica ili Kosirina, uz tenis kod Slanice.

Treći dan je izlet na Kornate, polazak oko 9 časova, povratak oko 18.

Četvrti dan je Colentum i uvala Hramina, ili Betina sa Muzejom drvene brodogradnje.

Peti dan je, ako se putuje krajem septembra, rezervisan za regatu Latinsko idro: start je sa Stare rive, a oko stotinu plovila plovi sa tradicionalnim jedrima.

Ako birate samo jednu stvar, neka to bude izlet na Kornate, sat vremena brodom.

Izleti

Kornati su glavni izlet, i brodom i sopstvenim plovilom.

Betina i Jezera su susedna naselja na istom ostrvu.

Vodice i Šibenik su na putu ka kopnu; o njima pišu vodiči Šibenik — katedrala, četiri tvrđave i gde odsesti i Vodice — plaže, šta raditi i gde odsesti.

Sa decom, u paru i u grupi

Sa decom se biraju porodične plaže sa finim peskom, tobogan sa bazenom i vazdušni vodeni gradovi.

U paru odgovaraju staro Selo, crkva svetog Roka u zalasku sunca i mirne uvale u borovim šumama.

Za grupe je zgodan izlet na Kornate, a kombi sa osam putničkih mesta vozi grupu do osam osoba zajedno.

Kratka istorija za putnike

Colentum je procvat doživeo u vreme careva Nerona i Vespazijana.

Srimac je ime ostrva iz 1251; od XIV veka je Insula Mortari, a od 1740. Murter.

Utvrda Tureta na Kornatu je iz VI veka, a kaštel na Velikoj Panituli iz XVI veka.

Betina je nastala u XVI veku, a Jezera su od XIII veka mesto pomoraca.

Šta poneti

Ulaznicu za Nacionalni park Kornati treba imati za plovidbu kroz park.

Posebna dozvola za ronjenje traži se unutar Nacionalnog parka Kornati i Parka prirode Telašćica, a savetuje se da se u tim vodama ne roni sam.

Poseban pasoš nosi svako dete, jer za prelaz granice lična karta nije dovoljna.

Red vožnje autobusa Šikbus proverite pre putovanja; karte se kupuju u autobusu ili na prodajnim mestima.

Raspored dizanja mosta u Tisnom objavljuje turistička zajednica.

Česte greške

Pretpostavka da je Murter samo mesto. Murter je i ostrvo sa četiri naselja.

Dolazak bez provere mosta u Tisnom. Turistička zajednica objavljuje raspored dizanja mosta.

Polazak na Kornate bez ulaznice. Za plovidbu kroz park potrebna je važeća ulaznica.

Pokušaj prelaska granice sa ličnom kartom. Ona za to nije dovoljna.

Praktični saveti

Putne isprave. Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš, a svako dete ima svoj.

Za Kornate unapred proveriti polazak: u maju, junu, septembru i oktobru izleti su uglavnom za grupe.

Pre isplovljavanja raspitati se o vremenskim uslovima, jer Murtersko more poznaje nagle promene vetra.

Za plovila obavezna je prijava kod nadležne kapetanije.

Za koga Murter nije pravi izbor

Za noćni život. Mesto nudi mir, a ne klubove.

Za izlet na Kornate bez planiranja. Cene, rute i vreme polaska određuju organizatori.

Ali za ostrvo do kog se stiže mostom, sa antičkim gradom, tri marine i najbližim prilazom Kornatima — Murter je dobar izbor.

Ukratko

Murter se svodi na tri stvari: najbliži prilaz Nacionalnom parku Kornati, antički Colentum i porodične plaže sa finim peskom.

Za dolazak se biraju jul i avgust za svakodnevne izlete na Kornate, a krajem septembra regata Latinsko idro.

Kreće se u 23 časa sa adrese putnika; ceo pregled relacije je na strani kombi prevoz Srbija → Hrvatska.