Tar-Vabriga — poluostrvo Lanterna, plaže, kampovi i kako doći iz Beograda

Tar-Vabriga je opština u zapadnoj Istri, između Poreča i Novigrada, sa poluostrvom Lanterna, kampovima, rimskim nalazištem Loron i maslinicima čije se ulje degustira tokom cele godine. Tar i Vabriga su nekada bila dva naselja, a danas su jedno mesto koje deli put između dva grada. Iz Srbije vozimo bez presedanja, do adrese smeštaja: kombi prevoz Beograd → Tar-Vabriga; region je opisan u vodiču Istra — koje mesto izabrati, šta videti i plaže.

Tar-Vabriga ukratko

Opština je nastala 2006, izdvajanjem iz Grada Poreča; ima šest naselja: Fratu, Gediće, Perce, Rošine, Tar i Vabrigu.

Prema popisu iz 2021. u opštini živi 2.148 stanovnika.

Tar i Vabriga su srasli u jedno naselje koje deli put Pula – Trst, a Frata je južno predgrađe Tara.

Na italijanskom se mesta zovu Torre i Abrega, a opština Torre-Abrega.

Naselje leži na visoravni na 112 metara nadmorske visine, koja se ka jugozapadu blago spušta ka moru, a ka severu strmo ka ušću Mirne.

Turističko naselje Lanterna udaljeno je oko 3 kilometra od mesta.

Kada ići u Tar-Vabrigu

Leti je sezona kupanja i kampova na Lanterni, a u julu i avgustu su Dan opštine i Veče klapa.

Šesnaestog jula opština slavi svoj dan, koji je i dan svete Marije Karmelske, zaštitnice Tara: u crkvi se služi misa sa procesijom ulicama, a uveče je zabavni program.

Petnaestog avgusta je Veče klapa, ispred tarskog „kaštela”.

Početkom septembra je Turistička fešta, koja se održava od sredine sedamdesetih godina XX veka kao zahvalnost gostima na kraju sezone.

Jedanaestog novembra je dan svetog Martina, zaštitnika Tara, sa misom, procesijom i zakuskom ispred crkve.

Van sezone dolaze oni koje zanima maslinovo ulje: prema turističkoj zajednici, degustacije u konobama i degustacionim salama dostupne su tokom cele godine, ne samo leti.

Poluostrvo Lanterna i plaže

Lanterna je poluostrvo koje zadire duboko u more; neke njegove plaže uređene su za udoban boravak, a neke ostavljene onakvim kakvim ih je oblikovalo more. Do recepcije kampa na poluostrvu vozi kombi prevoz putnika Beograd → Lanterna.

Male uvale Tara i Vabrige su mirnije, a zelenilo drveća u njima se spušta do samog mora.

Uvale Valelunga i Santa Marina okružuju rt Loron, na kom je rimsko nalazište.

Sa obale se pruža pogled na Novigrad i na ušće Mirne, gde se slatka voda reke meša sa morem.

Rt Zub i ronjenje sa maskom

Rt Zub je krajnja tačka poluostrva Lanterna, sa svetionikom; do njega vodi uređena šetnica kroz šumarke hrasta crnike, a pored svetionika je parking.

Svetionik Rt Zub izgrađen je 1872. godine, 13 kilometara od Poreča i isto toliko od Novigrada. Kamena zgrada sa ograđenim dvorištem ima apartman za šest osoba, a svetlo je danas automatizovano.

Ime Zub objašnjava legenda o ribarevoj ženi koja je na steni kraj svetionika čekala muža sa mora; kada se vratio, zatekao ju je podmlađenu, sa novim zubima.

Uzanom stazom se silazi do prostranog popločanog platoa za sunčanje; u more se ulazi sa dve stepenice na zapadnoj strani ili sa platoa podno svetionika.

Podvodni greben se diže gotovo do površine, odmah uz obalu, a dno je stenovito i polako se spušta u dubinu.

U moru se vide cipli i iglice, riba knez plave boje sa narandžastom prugom, školjke Nojeve barke (Arca noae) i sunđeri; zidove u senci prekrivaju crvene alge.

Kad duva bura, prema turističkoj zajednici, sa rta se vide italijanski Alpi, a preko puta novigradske zidine i ušće Mirne.

Puž turban je čest na ovoj lokaciji; poklopac mu liči na narandžasto porcelansko dugme, pa se u primorju nosio kao nakit ili amajlija.

Kvrgavi volak je puž iz kog su Feničani dobijali skupocenu purpurnu boju.

U istoriji je Rt Zub bio orijentir na ušću Mirne: plovni put je zaobilazio opasne grebene ka nekadašnjoj luci Mirna, odakle su se izvozili drvo, kamen, vuna, ulje i pšenica, a Mirnom su teretni brodovi plitkog gaza plovili sve do Drugog svetskog rata.

Bezbednost: saobraćaj plovila je živ, pa se ne treba udaljavati više od 100 metara od obale, a ronjenje sa maskom je najbezbednije u paru.

Kampovi

Turistička zajednica navodi tri kampa: kamp Lanterna, kamp Santa Marina i naturistički kamp Solaris.

Kamp Santa Marina je porodični kamp sa pet zvezdica na poluostrvu Lanterna, sa opremljenim parcelama, mobilnim kućicama i glamping šatorima.

Kamp Solaris je naturistički, pa ga biraju gosti koji traže takav odmor.

Cene kampova i parcela ne navodimo, jer se menjaju iz sezone u sezonu; aktuelni cenovnik daje svaki kamp.

Rimski Loron

Loron je rt između uvala Valelunga i Santa Marina; u srednjem veku bio je u vlasništvu porečkog biskupa, a šezdesetih godina XX veka na njemu je zasađen veliki maslinik.

Pietro Kandler je sredinom XIX veka prepoznao da ruševine na obali pripadaju antičkoj radionici amfora, ali su prva iskopavanja obavljena tek 1994.

Od tada hrvatski, francuski, italijanski i drugi arheolozi iz godine u godinu otkrivaju nalazište.

Dva rimska kompleksa udaljena su oko 400 metara: radionica amfora za ulje, dimenzija 170 x 90 metara, na južnoj padini prema Červaru, i primorska vila, 130 x 60 metara, na zapadnoj padini prema Santa Marini.

Oba su nastala oko 10. godine nove ere, po nalogu Sisene Statilija Taura, rimskog senatora i konzula; u doba Flavijevaca posed je postao carski i takav ostao barem do Hadrijana.

Ulje iz Lorona izvozilo se duž reke Po, na područje današnje Austrije i u Panoniju.

Na amfore se utiskivao žig sa imenom vlasnika radionice, pa se vlasnici mogu pratiti do cara Hadrijana; proizvodnja je trajala do kraja III veka.

U radionici je zapadni deo bio stan za zanatlije, sa malim kupatilom, a u istočnom su bile hale za sušenje amfora, skladišta uz more i velike peći.

Stambene prostorije vile gledale su na more, sa velikom reprezentativnom dvoranom i kupatilom; vila je bila rezidencija upravnika poseda, a kasnije careva.

Među kasnijim vlasnicima bila je Kalvija Krispinila, bliska caru Neronu, a pored ulja na posedu se pravilo vino i prerađivali plodovi mora.

Danas se vide dobro očuvana peć za amfore, a u vili cisterna, uljara sa dve prese i monumentalno stepenište.

Šta videti u Taru i Vabrigi

Stara jezgra Tara i Vabrige prepoznaju se po kamenim kućicama sa uređenim dvorištima, a konobe privlače ognjištima.

Župna crkva svetog Martina u Taru ima na zabatu kameni natpis o poseti pape Pija VII 1800. godine; prema natpisu, papa je bio u luci Tarske vale 13. i 14. juna.

U župnoj crkvi je kip svetog Martina sa početka XX veka, a 2011. je na bočnom ulazu postavljena Stopa svetog Martina Evropljanina.

Leti se u župnoj crkvi održavaju koncerti klasične muzike; crkva je proširena i obnovljena početkom XIX veka, u spomen na papin dolazak.

Crkvica Blažene Device Marije u Vabrigi čuva dve slike majstora Zorzija Venture iz 1602.

Crkvica svetog Mihovila u Frati ima samostojeći zvonik, a zvonik u Frati je, prema Vikipediji, romanički, iz XIII veka.

Crkva Starog svetog Martina potiče iz oko 1889. godine.

Ribarska kuća u Santa Marini predstavlja život lokalnih ribara: kako su lovili ribu i školjke, kakve su im bile navike i kako su provodili slobodno vreme.

Maslinovo ulje

Maslinarstvo i ribarstvo su, prema turističkoj zajednici, i danas glavna obeležja kraja, uz gostoljubivost domaćina.

Uvala Loron je od I do VI veka nove ere bila središte proizvodnje amfora za prevoz maslinovog ulja za ceo Jadran.

FAO, Organizacija Ujedinjenih nacija za hranu i poljoprivredu, od sedamdesetih godina XX veka utvrdila je da su tlo i klima ovog područja idealni za ekstra devičansko maslinovo ulje visokog kvaliteta.

Udruženje maslinara Istarske županije „Olea” ima sedište u Taru, a opština planira ekomuzej maslinovog ulja sa interpretacionim centrom, parkom i rutama maslina.

Maslinici su ispresecani suvozidima, a degustacija ulja kod proizvođača obično ide uz lokalnu ribu i vino.

Ribolov u Tarskoj vali

Ribolov u Tarskoj vali odvija se na isti način ceo milenijum, o čemu svedoče dokumenti o pravu porečkih biskupa na izlov ribe.

Mrežom dugom i do dva kilometra zatvara se zaliv i opkoljava riba, najčešće brancini i cipli, koji dolaze tamo gde se Mirna meša sa morem.

Santa Marina je drugi ribarski zaliv, koji pripada Vabrižanima; u njemu je i uzgajalište školjki.

Ribarski čamci u Santa Marini isplovljavaju predveče, bacaju mreže, a narednog jutra se vadi riba.

Kad nije vreme ribolova, ribari obrađuju svoje maslinike i vinograde.

Fešte i priredbe

Turistička fešta traje dva dana, sa zabavnim, kulturnim, sportskim i gastronomskim programom; poznata je po tradicionalnoj trci magaraca i predstavljanju istarskih zanata i suvenira.

Fešta od sardoni posvećena je inćunima: domaći ribari pokazuju kako su se u Vabrigi solili na dva načina, u salamuri i običnim soljenjem.

Fešta od pedoći posvećena je dagnjama, uz riblje specijalitete, izvorna vina i ulja i kuvanje buzare.

Veče klapa ispred tarskog „kaštela” okuplja ljubitelje klapske pesme.

Datume priredbi za tekuću godinu objavljuje turistička zajednica u svom kalendaru, jer se pojedini termini menjaju.

Hrana i piće

Riba i školjke iz Tarske vale i Santa Marine, maslinovo ulje i vina okosnica su lokalne trpeze.

Inćuni se u Vabrigi tradicionalno sole, u salamuri ili običnim soljenjem.

Dagnje se spremaju na buzaru, što se pokazuje i na Fešti od pedoći.

Vina i sirevi kraja, prema turističkoj zajednici, mogu se probati u domaćinstvima, konobama, restoranima i degustacionim salama.

Imena restorana ne navodimo, jer se ponuda menja; spisak konoba i restorana vodi turistička zajednica.

Gde odsesti

Turistička zajednica smeštaj u opštini deli na kampove, privatni smeštaj i turistička naselja.

Kampovi Lanterna, Santa Marina i Solaris su za one koji žele odmor u prirodi, uz more.

Privatni smeštaj biraju oni koji žele da budu u samom mestu, sa Porečom i Novigradom na kratkoj vožnji.

Koliko novca računati

Plaća se evrom — Hrvatska ga koristi od 1. januara 2023.

Prevoz kombijem iz Beograda košta 85 € po osobi u jednom smeru, a povratna karta je 160 €.

Smeštaj je najveća stavka i raste u julu i avgustu.

Putarina se u Istri plaća na Istarskom ipsilonu, za deonice punog profila auto-puta i za tunel Učka; to je važno za one koji dolaze sopstvenim autom.

Kako se stiže iz Srbije

Iz Beograda do Tar-Vabrige ima 655 kilometara po našim merenim podacima, a vozi se približno sedam i po sati sa pauzama. Put ide preko prelaza Batrovci–Bajakovo, pa auto-putem pored Zagreba i Rijeke, kroz tunel Učka na zapadnu obalu Istre. Iznos po putniku stoji na strani prevoz putnika Beograd → Tar-Vabriga, cena po osobi.

Iz Beograda polazak je u 23 časa, sa adrese putnika, a putnici se ostavljaju na adresi smeštaja.

Iz Novog Sada vozimo istu rutu: minibus prevoz Novi Sad – Tar-Vabriga i prevoz putnika Novi Sad – Tar-Vabriga, cena.

Cene po polaznom gradu i kilometraža za ostale polazne gradove stoje na stranama kombi prevoz Novi Sad → Tar-Vabriga, minibus prevoz Pančevo – Tar-Vabriga, kombi prevoz putnika Smederevo → Tar-Vabriga, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Tar-Vabriga, kombi prevoz Ruma → Tar-Vabriga, kombi prevoz Šimanovci → Tar-Vabriga, minibus prevoz Pećinci – Tar-Vabriga, kombi prevoz putnika Šabac → Tar-Vabriga i prevoz putnika Obrenovac – Tar-Vabriga, a iznos po osobi na stranama prevoz putnika Novi Sad → Tar-Vabriga — cena, prevoz Pančevo → Tar-Vabriga — cena, prevoz putnika Smederevo – Tar-Vabriga — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Tar-Vabriga — cena, prevoz Ruma → Tar-Vabriga — cena, prevoz putnika Šimanovci – Tar-Vabriga — cena, prevoz putnika Pećinci → Tar-Vabriga — cena, prevoz Šabac → Tar-Vabriga — cena i prevoz putnika Obrenovac – Tar-Vabriga — cena.

Region i država. Prevoz do ostalih mesta Istre stoji na stranama kombi prevoz Beograd → Istra, minibus prevoz Novi Sad – Istra, kombi prevoz putnika Pančevo → Istra, prevoz putnika Smederevo – Istra, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Istra, kombi prevoz Ruma → Istra, minibus prevoz Šimanovci – Istra, kombi prevoz putnika Pećinci → Istra, prevoz putnika Šabac – Istra i kombi prevoz Obrenovac → Istra, a cela Hrvatska na stranama kombi prevoz Beograd → Hrvatska i kombi prevoz Novi Sad → Hrvatska; iznos za celu zemlju je na strani prevoz putnika Beograd → Hrvatska, cena po osobi.

Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš: Hrvatska primenjuje šengenska pravila, pa lična karta nije dovoljna.

Plan po danima

Prvi dan je Lanterna: kupanje, pa šetnica kroz hrast crniku do Rta Zub i svetionika.

Drugi dan je Loron i uvala Santa Marina sa Ribarskom kućom.

Treći dan je stari Tar: crkva svetog Martina, crkvica u Vabrigi i degustacija maslinovog ulja.

Četvrti dan je Novigrad, preko ušća Mirne, ili Poreč na jugu.

Peti dan je unutrašnjost: Jama Baredine ili deo trase Parenzane biciklom.

Ako birate samo jednu stvar, neka to bude Loron, sa peći za amfore iz rimskog doba.

Izleti

Poreč je na jugu; ceo vodič je na strani Poreč — Eufrazijeva bazilika, plaže i gde odsesti.

Novigrad je na severu, preko ušća Mirne; vodič je Novigrad u Istri — plaže, zidine, muzeji i gde odsesti.

Jama Baredine je pećina sa stalagmitima i stalaktitima; obilazak kroz pet dvorana traje 40 minuta uz vodiča, a u jednoj dvorani je grotlo široko 4 metra i duboko 66 metara, koje se spušta do podzemnih jezera.

U Baredinama živi čovečja ribica, endemska vrsta kraških područja, a na ulazu je vitrina sa ostacima praistorijske grnčarije.

Legenda o Baredinama, iz XIII veka, govori o porečkom plemiću Gabrijelu i pastirici Milki iz Nove Vasi: Gabrijelova majka platila je razbojnicima tri zlatnika da je ubiju, a oni su je bacili u jamu. Gabrijel je nestao, a njegovog konja našli su kod druge obližnje jame.

Jedna od figura u pećini nosi Milkino ime, a ističu se i kosi toranj iz Pize i Bogorodica; speleolozi smatraju da bi se malim prekopavanjem moglo doći do susedne jame.

Parenzana je bila uskotračna pruga između Trsta i Poreča, u saobraćaju od 1902. do 1935, duga 123 kilometra; veći deo trase danas je uređen za pešake i bicikliste.

Aktivan odmor

Jahanje se organizuje u malim grupama uz iskusne vodiče, u konjičkom centru na ulazu u turističko naselje Lanterna.

Golf vežbalište je u uvali Molindrio, na ulazu u Zelenu lagunu kod Poreča, sa terenom za dugu igru do 330 metara, vežbalištem za kratku igru od 120 m², najmom opreme i školom golfa.

Padel se igra u parovima, na terenu 20 x 10 metara, od 8 do 24 časa uz reflektore.

Pešačke staze Poreštine su, među ostalim, Staza stancija i ptica močvarica, Staza tekućeg zelenog zlata i Put antičkih lađa i maslinovog ulja.

Biciklističke staze oko Tara i Vabrige, među njima Staza dobrih ukusa i doživljaja, vode kroz park-šume, maslinike i vinograde, a more je retko daleko.

Sa decom, u paru i u grupi

Sa decom se biraju uređene plaže na Lanterni i porodični kamp, a početkom septembra Turistička fešta sa trkom magaraca.

U paru odgovaraju šetnja kroz hrast crniku do Rta Zub, Veče klapa i degustacija ulja.

Za grupe su zgodni kamp i obilazak Lorona; kombi sa osam putničkih mesta vozi grupu do osam osoba zajedno.

Kratka istorija za putnike

U praistoriji su na području opštine bile gradine, a pronađene su i kosti i kljove mamuta.

Oko 10. godine nove ere nastaje rimski posed na Loronu, sa vilom i radionicom amfora.

U srednjem veku rt Loron pripada porečkom biskupu, a biskupi imaju i pravo na izlov ribe u Tarskoj vali.

Godine 1800. papa Pije VII boravi u luci Tarske vale, o čemu svedoči natpis na crkvi svetog Martina.

Od 1902. do 1935. Parenzana povezuje Poreč sa Trstom.

Godine 2006. Tar-Vabriga postaje samostalna opština, izdvajanjem iz Grada Poreča.

Česte greške

Traženje Tara i Vabrige kao dva grada. Danas je to jedno mesto, a opština ima šest naselja.

Nepoznavanje italijanskih imena. Torre je Tar, Abrega je Vabriga, a Fratta je Frata.

Udaljavanje plivajući od Rta Zub. Saobraćaj plovila je živ; ostaje se do 100 metara od obale.

Polazak samo sa ličnom kartom. Hrvatska je u šengenskom prostoru, pa se granica prelazi sa pasošem.

Praktični saveti

Putne isprave. Za prelaz granice treba imati biometrijski pasoš; svako dete ima svoj.

Za Jamu Baredine proveriti radno vreme i termine obilaska pre polaska.

Za fešte proveriti kalendar turističke zajednice za tekuću godinu.

Za ronjenje sa maskom poneti masku i obuću za kamenito dno.

Hitni telefoni

Jedinstveni broj za hitne slučajeve je 112.

Traganje i spasavanje na moru je na broju 195.

Pomoć na putu (HAK, Poreč) je na broju 987.

Za koga Tar-Vabriga nije pravi izbor

Za gradsku vrevu. Mesto je malo, a više sadržaja nudi Poreč.

Za odmor bez ijedne vožnje. Jama Baredine, Parenzana, Poreč i Novigrad su van mesta, pa svaki izlet traži prevoz.

Ali za more, kampove, maslinovo ulje i rimsku istoriju, između Poreča i Novigrada — Tar-Vabriga je dobar izbor.

Ukratko

Tar-Vabriga čine tri stvari: poluostrvo Lanterna sa kampovima i Rtom Zub, rimski Loron i maslinovo ulje.

Leti se dolazi zbog mora i fešta, a van sezone zbog ulja i mira.

Kreće se u 23 časa sa adrese putnika; ceo pregled relacije je na strani kombi prevoz Srbija → Hrvatska.