Brežice — zamak, Viteška dvorana, ušće Save i Krke i gde odsesti

Brežice su grad na levoj obali Save, nedaleko od ušća Krke i granice sa Hrvatskom, sa zamkom iz 16. veka, Posavskim muzejem i Viteškom dvoranom, vodovodnom kulom od 46 metara i gvozdenim mostom iz 1906. Preko reke su Čatež ob Savi i Terme Čatež, a severno od grada vinorodno Bizeljsko. U Brežice se putuje kod porodice i na posao, ali i zbog terma preko reke i zamka sa muzejem. Prevoz iz Beograda ide direktno do kuće ili hotela u Brežicama: kombi prevoz Beograd – Brežice; okolna mesta pokriva vodič Dolenjska i Posavje — Novo Mesto, Krško, Brežice i Terme Čatež.

Kada ići u Brežice

Leti se u starom jezgru dve nedelje održava Mestna promenada, sa koncertima, plesom i programom za decu, a svi događaji su besplatni.

Mestna promenada se održava po načelu „nula otpada”: 2025. dobila je zvanje „priredba na putu ka nultom otpadu”, sa 97,3 % odvojeno sakupljenog otpada.

Šesnaestog avgusta grad slavi praznik svetog Roka, uz misu kod hodočasničke crkve i goveđu supu sa mesom.

U novembru je na Bizeljskom dvodnevno slavlje Martinja, sa degustacijama vina i mošta.

U decembru se centar zatvara za saobraćaj i ukrašava svetlima, uz praznični sajam, klizalište i koncerte na otvorenom.

Cele godine su otvoreni Posavski muzej u zamku i zimska Termalna rivijera u Termama Čatež, preko reke.

Linija za Brežice radi i zimi i leti, pa dan dolaska zavisi samo od vašeg plana.

Šta videti u Brežicama

Zamak Brežice sa Posavskim muzejem, kapelom i stepeništem sa balustradom.

Vitešku dvoranu, najveću potpuno oslikanu baroknu dvoranu u Sloveniji.

Vodovodnu kulu od 46 metara, sa vidikovcem na vrhu.

Gvozdeni most preko Save i Krke, otvoren 1906.

Špicu, ušće Save i Krke, sa mosta prema Čatežu.

Crkvu svetog Roka na severnom rubu starog jezgra.

Staru apoteku, najstariju sačuvanu zgradu u gradu, i Nemački dom sa ugaonom kulom.

Gradski park sa Batičevim spomenikom Kose.

Zamak Brežice

Zamak je prvobitno bio drvena utvrda koju su na uzvišenju na levoj obali Save podigli Salcburžani, verovatno u 12. veku; u ispravama se kao zamak prvi put pominje 1249.

Oko zamka je izraslo naselje zanatlija i trgovaca, upravno i privredno središte salcburškog poseda u Posavju.

U seljačkom ustanku 1515. zapaljeni su i zamak i grad, a car Ferdinand je 1529. odobrio gradnju novog zamka.

Današnji zamak građen je od 1530. do 1590, sa četiri odbrambene kule i dva odbrambena zida; gradili su ga italijanski graditelji.

U 17. veku posed je neko vreme pripadao hrvatskoj plemićkoj porodici Frankopan, a 1694. kupio ga je grof Ignac Marija Atems i pretvorio u barokni dvorac.

Između 1715. i 1720. oslikani su stepenište sa balustradom i zamkova kapela, a porodica Atems držala je zamak do 1945.

Viteška dvorana

Vitešku dvoranu oslikao je oko 1703. Frančišek Karel Remb, štićenik grofa Atemsa, u godini kada je grof slavio pedeseti rođendan.

Prema turističkoj organizaciji grada, to je najveća potpuno oslikana barokna dvorana u Sloveniji.

Freske prikazuju grčko-rimske i hrišćanske motive i čine alegoriju četiri elementa.

Na istočnom zidu su predeli sa grčkim svetilištem, rimskim forumom sa Panteonom i renesansnim vrtovima, a na zapadnom antička arhitektura, konjanički spomenik i portreti grofa sa sinovima.

U Prvom svetskom ratu dvorana je bila bolnica za ranjenike sa Soškog fronta.

Danas se u njoj održavaju venčanja i koncerti, a obilazi se uz ulaznicu Posavskog muzeja.

Kapela i stepenište zamka

Kapela Svetog Krsta je na prvom spratu zapadnog krila zamka; podignuta je početkom 18. veka po nalogu grofa Atemsa, a oslikao ju je Franc Ignac Flurer.

Freske u kapeli stvaraju iluziju beskrajnog prostora, a na uglovima svoda su četiri jevanđelista sa svojim simbolima.

Mermerni barokni oltar delo je ljubljanske kamenorezačke radionice Luke Misleja.

Dvokrako stepenište oslikano je oko 1720, sa božanstvima grčko-rimske mitologije koja predstavljaju četiri elementa i pet čula.

Zevs sa orlom predstavlja vazduh i vid, Hermes sa trubom sluh, Herakle sa batinom dodir, a Venera i Bakhus ukus.

Posavski muzej Brežice

Posavski muzej osnovan je 1949. kao pokrajinski muzej Posavja, a zbirke su mu prenete iz Krškog.

Od 1979, kada su iz zamka iseljeni poslednji stanari, sve prostorije zamka služe muzeju.

Stalne postavke su etnološka, arheološka, umetničko-istorijska i postavka novije istorije.

Ulaznica obuhvata i kapelu Svetog Krsta, stepenište sa balustradom i Vitešku dvoranu.

U muzeju se održavaju izložbe, predavanja, književne večeri, radionice i venčanja.

Vodovodna kula

Vodovodna kula, visoka 46 metara, najviša je zgrada u Brežicama, a sagrađena je 1914, u vreme Austrougarske.

Pošto su Brežice na ravnici, voda se pumpom koju je pokretala elektrana na naftu dizala u rezervoar od 203.000 litara pri vrhu kule, a odatle ju je pritisak slao u kuće.

Kula je služila do 1983, a zatim je skoro četrdeset godina bila prazna i zatvorena.

Od obnove krajem 2022. u šest spratova je izložba o snabdevanju grada vodom i o samoj kuli.

Sa najvišeg sprata pruža se pogled od 360 stepeni, a prozori imaju drvene okvire u obliku srca.

Prema turističkoj organizaciji grada, to je jedina vodovodna kula u Sloveniji potpuno otvorena za posetioce.

Most iz 1906. i ušće Save i Krke

Dvostruki gvozdeni most preko Save i Krke, dug 524 metra, otvoren je 1906, posle dve godine gradnje, i bio je treći najduži u Austrougarskoj.

Most je nazvan po caru Francu Josifu I, a ima tri luka, dva nad Savom i jedan nad Krkom.

Pre mosta reke su se prelazile skelom, koja pri visokoj vodi nije mogla da plovi, a za most se plaćala mostarina.

Na mostu su snimali i Džeki Čen i Robert Mičam, prema turističkoj organizaciji grada.

Danas automobili prelaze most samo u jednom smeru, a pešaci i biciklisti u oba.

Sa mosta počinje i pešačka tura na brdo Sveti Vid, sa druge strane Krke.

Prema Čatežu se sa mosta vidi Špica, ušće Save i Krke, koje turistička organizacija grada smatra najvećom prirodnom znamenitošću Brežica i poredi ga sa mnogo većim ušćem Save u Dunav u Beogradu.

Na Savi su nekada radili kolnari: skupljali su ugalj koji je reka donosila iz Zagorja, Trbovlja i Hrastnika i prodavali ga ciglanama, hotelima, školama i pekarama.

Gradski bedemi i staro jezgro

Brežice su od srednjeg veka bile opasane bedemom, a u drugoj polovini 16. veka bedem je ojačan do visine od 6,6 metara i debljine od 1,9 metra.

Sa tri strane grad je štitio rov dubok sedam metara, a sa zapada Sava, koja je tada tekla kroz Vrbinu.

Bedem je uklanjan od 18. veka, a u prvobitnoj visini sačuvan je duž Ulice stare pravde.

Gradska prava Brežice su dobile 1353, a u 13. veku Salcburška nadbiskupija ovde je imala kovnicu novca.

Narodni dom i Nemački dom

Narodni dom u Brežicama bio je treći na slovenačkom tlu i središte kulturnog i političkog života brežičkih Slovenaca, sa bibliotekom i čitaonicom.

Nova zgrada svečano je otvorena 1904, a važnu ulogu u njenoj gradnji imao je Ivan Dečko, prvi slovenački poslanik u pokrajinskom saboru.

Krajem iste godine brežički Nemci otvorili su Nemački dom, zgradu u severnorenesansnom stilu, poznatu po hotelu „Pri črnem orlu”.

Nemački dom danas važi za najslikovitiju zgradu u starom jezgru, sa ugaonom kulom i strmim krovom, a u njemu su opštinski sud i zemljišne knjige.

Na Trgu izgnanika, pred njim, stoji spomenik u obliku česme posvećen umrlima u progonstvu u Drugom svetskom ratu.

Stara apoteka i franjevci

Kuća broj 15 u glavnoj ulici, poznata kao „stara apoteka”, najstarija je sačuvana zgrada u Brežicama, sa renesansnom fasadom i godinom 1641. na portalu.

Apoteka se u Brežicama pominje od 1657, pod okriljem franjevaca, a na ovom mestu radila je do 1977; na krovu je neobičan spiralno uvijen dimnjak.

Prvi franjevci došli su krajem 16. veka iz Bosne, na poziv meštana, a samostan je građen od 1660. do 1685. uz podršku porodice Frankopan.

Franjevci su do oko 1870. predavali u gradskoj školi.

Nemci su 1941. zaplenili samostan i srušili lađu i zvonik crkve, a od Drugog svetskog rata u zgradi je Gimnazija Brežice.

Gradski park i spomenik Kose

Gradski park, nekada park zamka, uredili su Atemsi u prvoj polovini 19. veka u stilu engleskog pejzažnog parka, po uzoru na park u Mokricama.

U parku su 144 stabla 28 vrsta, među njima virdžinijska kleka, jedan od samo tri primerka te starosti i veličine u Sloveniji, kao i dečje igralište i sprave za vežbanje.

Bronzani spomenik „Punt in revolucija”, poznat kao Kose, delo je vajara Stojana Batiča i otkriven je 1972. kao prvi javni spomenik u Brežicama.

Dve kose visoke pet metara podsećaju na seljački ustanak 1573, a reljefi na progon stanovnika i borbu u Drugom svetskom ratu.

Kod spomenika je 1991. proslavljeno proglašenje nezavisnosti Slovenije, a danas se tu održavaju letnji muzički festival i festival ulične hrane Kuhna na ulci.

Brežice u Drugom svetskom ratu

Nemački okupator zauzeo je grad na Veliki četvrtak, aprila 1941.

U ratu su Brežice bile najjužniji grad Trećeg rajha, a 1941. iz grada je nasilno iseljeno više od 500 Slovenaca.

U Brežicama je tokom celog rata bilo sedište Gestapoa za Posavje.

Turski upadi, kuga i poplave

Turci su Brežice opljačkali i spalili 1459, a pred gradom su se ponovo pojavili 1473, 1475. i 1478.

Plemićka vojska pod vođstvom Jurija Šaumburga porazila ih je kod Brežica 1480.

Kuga je pet puta harala gradom, najteže u 17. veku, a u spomen na nju podignuta je crkva svetog Roka.

U poplavi 1781. Sava je promenila tok i odnela selo Zasavje na rečnom ostrvu zapadno od grada.

Crkve svetog Lovrenca i svetog Roka

Crkva svetog Lovrenca prvi put se pominje u 12. veku; posle poplave januara 1781. stara crkva je napuštena, a nova je sagrađena 1782, preko puta prvobitne.

Hodočasnička crkva svetog Roka, na severnom rubu jezgra, podignuta je oko 1764. u spomen na kugu, i najmanje je treća crkva na tom mestu.

Crkva svetog Roka je primer kasnobaroknog klasicizma i kulturni spomenik, a u njoj se povremeno održavaju koncerti.

Vrbina i „brežiško more”

Vrbina je šumovito područje ispod zamka, zatvoreno za saobraćaj, sa makadamskim stazama za šetnju i bicikl.

Uz akumulaciono jezero hidroelektrane Brežice, koje meštani zovu „brežiško more”, na nasipu je staza za šetnju i bicikl.

Staza uz Savu vodi 40 kilometara, od Brežica do Radeča.

Na jezeru se peca po načelu „uhvati i pusti”, a održavaju se i veslačke i kajakaške priredbe.

Terme Čatež preko Save

Preko mosta je selo Čatež ob Savi, a uz njega Terme Čatež, najveće prirodno lečilište u Sloveniji.

Zimska Termalna rivijera ima više od 6.500 m² vodenih površina pod tri kupole i otvorena je svakog dana u godini.

Terme vozimo kao posebnu destinaciju, pa putnike koji odsedaju u termama vozimo do hotela, a ne u grad.

Bizeljsko, Mokrice i vino

Bizeljsko je naselje od oko 700 stanovnika u opštini Brežice, uz granicu sa Hrvatskom, na vinorodnom pobrđu iznad Sotle.

Na Bizeljskom se u novembru održava dvodnevno slavlje Martinja, kada se vinogradarska godina simbolično završava.

Zamak Mokrice, jugoistočno od Čateža, prvi put se pominje 1444, a ispod njegovih zidina je golf teren sa 18 rupa, uz engleski park star dvesta godina.

Zamak Mokrice i Bizeljsko mogu se obići u jednom izletu, uz povratak preko Čateža.

Hrana i piće

Na praznik svetog Roka, 16. avgusta, uz svečanu misu služi se goveđa supa sa mesom.

Na Danu hleba, vina i salama takmiči se u pečenju hleba, degustiraju se salame i bira se gradonačelnikovo vino.

Preduzeće Vino Brežice, nastalo posle Drugog svetskog rata, drži vina u podrumu zamka.

Kuhna na ulci je festival ulične hrane kod spomenika Kose, u starom jezgru.

Imena i ponuda restorana menjaju se iz godine u godinu, pa ih ne navodimo.

Gde odsesti

U starom jezgru su zamak, muzej, kula i crkve na nekoliko minuta hoda.

U Termama Čatež su hoteli, apartmansko naselje i kamp, preko Save.

Za posetu porodici dovoljno je da pri rezervaciji javite ulicu i broj, a vozač staje tamo.

Za Mestnu promenadu i Advent smeštaj rezervišite ranije.

Koliko novca računati

Smeštaj je najveći trošak, a ulaznicu za Posavski muzej i vodovodnu kulu određuju same ustanove.

Priredbe Mestne promenade su besplatne.

Za prevoz kombijem iz Srbije do Brežica ne plaćate akontaciju: iznos dajete vozaču, u evrima ili dinarima.

Kako se stiže iz Srbije

Iz Beograda do Brežica ima 429 kilometara po našim merenim podacima, a vozi se oko pet sati sa pauzama, preko prelaza Batrovci–Bajakovo, pored Zagreba i preko prelaza Bregana–Obrežje. Iznos po putniku je na strani prevoz putnika Beograd → Brežice, cena po osobi.

Iz Beograda polazak je u 23:00, sa adrese putnika, a u Brežice se stiže rano ujutru.

Iz Novog Sada vozimo istu rutu: minibus prevoz Novi Sad – Brežice, a cena po osobi je na strani prevoz putnika Novi Sad → Brežice, cena.

Cene po polaznom gradu i kilometraža za ostale polazne gradove stoje na stranama kombi prevoz Novi Sad → Brežice, minibus prevoz Pančevo – Brežice, kombi prevoz putnika Smederevo → Brežice, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Brežice, kombi prevoz Ruma → Brežice, kombi prevoz Šimanovci → Brežice, minibus prevoz Pećinci – Brežice, kombi prevoz putnika Šabac → Brežice i prevoz putnika Obrenovac – Brežice, a iznos po osobi na stranama prevoz putnika Novi Sad → Brežice — cena, prevoz Pančevo → Brežice — cena, prevoz putnika Smederevo – Brežice — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Brežice — cena, prevoz Ruma → Brežice — cena, prevoz putnika Šimanovci – Brežice — cena, prevoz putnika Pećinci → Brežice — cena, prevoz Šabac → Brežice — cena i prevoz putnika Obrenovac – Brežice — cena.

Region i država. Prevoz do ostalih mesta Dolenjske i Posavja je na stranama kombi prevoz Beograd → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Novi Sad – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pančevo → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Smederevo – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Ruma → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Šimanovci – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pećinci → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Šabac – Dolenjska i Posavje i kombi prevoz Obrenovac → Dolenjska i Posavje, a cela Slovenija na strani kombi prevoz Srbija → Slovenija.

Poznati Brežičani i škole

Iz Brežica je Primož Kozmus, olimpijski i svetski prvak u bacanju kladiva.

U gradu su gimnazija, srednje i više stručne škole i Fakultet za turizam Univerziteta u Mariboru.

Bolnica u Brežicama radi od 1872, a sadašnja zgrada podignuta je 1889.

Plan po danima

Prvi dan: zamak, Posavski muzej i Viteška dvorana, pa šetnja do crkve svetog Roka.

Drugi dan: vodovodna kula, a popodne nasipom do mosta i Špice.

Treći dan: Terme Čatež preko Save, zimska ili letnja Termalna rivijera.

Četvrti dan: biciklom ili peške kroz Vrbinu i uz „brežiško more”.

Peti dan: Bizeljsko ili zamak Mokrice.

Sa decom, u paru i u grupi

Sa decom su najzanimljiviji vidikovac na vodovodnoj kuli, bazeni u Termama Čatež i, leti, program za decu na Mestnoj promenadi.

U paru se bira Viteška dvorana i koncert u zamku, šetnja do Špice i večera na Bizeljskom.

U grupi se obilaze zamak i kula, a prevoz se dogovara jednim vozilom, do adrese u Brežicama.

Kratka istorija za putnike

1249. — prvi pomen zamka u ispravama.

1353. — Brežice dobijaju gradska prava.

1515. — u seljačkom ustanku zapaljeni su zamak i grad.

1530–1590. — gradi se današnji zamak sa četiri kule.

1694. — zamak kupuje grof Ignac Marija Atems.

1703. — oslikana Viteška dvorana.

1781. — u poplavi Sava menja tok.

1906. — otvoren gvozdeni most preko Save i Krke.

1914. — sagrađena vodovodna kula.

1917. — zemljotres 29. januara teško oštećuje grad.

1949. — u zamak se useljava Posavski muzej.

Česte greške

Brežice i Terme Čatež kao isto mesto — terme su preko Save, kod Čateža, i vozimo ih kao posebnu destinaciju, pa pri rezervaciji navedite tačnu adresu.

Automobilom preko mosta u oba smera — most je jednosmeran za automobile.

Viteška dvorana bez ulaznice — obilazi se uz ulaznicu Posavskog muzeja.

Kapela i stepenište — i oni su deo muzejskog obilaska, pa za zamak ostavite više vremena nego za jednu dvoranu.

Praktični saveti

Udobna obuća je potrebna za stepenice u kuli i nasip do Špice.

Valuta je evro.

Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš; lična karta građana Srbije nije dovoljna za ulazak u Sloveniju.

Kod nas prtljag putuje sa vama u istom vozilu, od kuće do adrese u Brežicama.

Ukratko

Brežice su zamak iz 16. veka sa Viteškom dvoranom i Posavskim muzejem, vodovodna kula od 46 metara, most iz 1906, Špica na ušću Krke i Terme Čatež preko reke. Iz Srbije vozimo bez presedanja, sa dolaskom ujutru do adrese smeštaja. Za grad uzvodno, sa nuklearnom elektranom i zamkom Rajhenburg, pogledajte vodič Krško — nuklearna elektrana, Valvasorov kompleks i šta videti.