Dolenjska i Posavje — Novo Mesto, Krško, Brežice, Terme Čatež i šta videti

Dolenjska i Posavje su jugoistok Slovenije, između granice sa Hrvatskom i auto-puta Zagreb–Ljubljana, kraj dve velike reke, Save i Krke. U našoj ponudi su četiri mesta: Novo Mesto na okuci Krke, Krško na Savi, sa jedinom nuklearnom elektranom u Sloveniji, Brežice sa zamkom i Viteškom dvoranom i Terme Čatež, najveće prirodno lečilište u zemlji. Iz Srbije se do svih ide preko prelaza Bregana–Obrežje, a vozimo do adrese u svakom od njih, na primer kombi prevoz Beograd – Terme Čatež ili kombi prevoz Beograd – Novo Mesto; strane po polaznim gradovima su kombi prevoz Beograd → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Novi Sad – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pančevo → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Smederevo – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Ruma → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Šimanovci – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pećinci → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Šabac – Dolenjska i Posavje i kombi prevoz Obrenovac → Dolenjska i Posavje.

Kada ići

Leto je doba za letnju Termalnu rivijeru u Čatežu, plažu na Krki u Novom Mestu i Mestnu promenadu u Brežicama.

U avgustu je na zamku Rajhenburg Srednjovekovni dan, a 16. avgusta rokovo u Brežicama.

U jesen Krško priređuje Posavski festival pešačenja, sa vođenim tematskim šetnjama.

U novembru je slavlje Martinja na Bizeljskom, sa degustacijama vina i mošta.

U decembru se staro jezgro Brežica zatvara za saobraćaj i pretvara u praznični sajam sa klizalištem.

Zima ne zatvara region: zimska Termalna rivijera radi pod krovom svakog dana u godini, a muzeji u zamkovima rade van sezone.

Proleće je doba za šetnje stazama uz Savu i Krku.

Do sva četiri mesta vozimo u svakom godišnjem dobu, a datum putovanja usklađujemo pri rezervaciji.

Koje mesto izabrati

Terme Čatež su za odmor sa decom i za kupanje u termalnoj vodi, sa smeštajem u samom kompleksu, od hotela do kampa.

Novo Mesto je izbor za gradski boravak: staro jezgro na rtu nad Krkom, muzeji, pozorište, a nadomak grada vinogradi Trške gore.

Brežice su za kraći boravak uz zamak i reke, sa termama preko mosta.

Krško je za one koje zanimaju energetika, muzeji i zamak Rajhenburg u Brestanici.

Za lečenje i rehabilitaciju biraju se Terme Čatež, sa zdravstvenim centrom u hotelu Čatež.

Za vino su tu Trška gora kod Novog Mesta i Bizeljsko severno od Brežica.

Ko ide kod porodice ili na posao, bira mesto po adresi, a kombi vozi do nje u svakom od četiri mesta.

Šta videti u Dolenjskoj i Posavju

Glavni trg u Novom Mestu, sa arkadama i rotovžem, i katedralu na brdu Kapitelj iznad Krke.

Dolenjski muzej, sa halštatskim situlama, po kojima Novo Mesto zovu gradom situla.

Vitešku dvoranu u zamku Brežice i vodovodnu kulu od 46 metara, sa vidikovcem.

Informativni centar nuklearne elektrane u Krškom i interaktivni Svet energije.

Zamak Rajhenburg u Brestanici, gde su trapisti pravili čokoladu.

Zimsku Termalnu rivijeru u Termama Čatež, pod tri kupole.

Kostanjevicu na Krki, grad na ostrvu, sa Galerijom Božidar Jakac.

Zamak Otočec na ostrvu u Krki i vinograde Trške gore.

Špicu, ušće Save i Krke, sa mosta između Brežica i Čateža.

Galeriju u Krškom, u nekadašnjoj kasnobaroknoj crkvi Svetog Duha.

Dolenjska, Štajerska i Posavje

Granica istorijskih pokrajina ide Savom: desna obala je Dolenjska, a leva Štajerska.

Novo Mesto je središte Dolenjske, a Čatež ob Savi i staro jezgro Krškog takođe su na dolenjskoj strani.

Brežice i nekadašnji Videm, danas deo Krškog, istorijski pripadaju Štajerskoj.

Krško i Brežice danas su u statističkoj regiji Posavje, a Novo Mesto u statističkoj regiji Jugoistočna Slovenija.

Zato region u našoj ponudi nosi oba imena.

Posavje — šest opština uz Savu

Posavje je neformalna pokrajina koja obuhvata opštine Brežice, Krško, Kostanjevica na Krki, Sevnica, Radeče i Bistrica ob Sotli.

Neformalno središte je Krško, glavna bolnica je u Brežicama, a ulogu pokrajinskog muzeja ima Posavski muzej u zamku Brežice.

Dva fakulteta Univerziteta u Mariboru su u Posavju: Fakultet za energetiku u Krškom i Fakultet za turizam u Brežicama.

Pokrajina leži u slivu Save, Krke, Sotle, Sopote, Mirne i Bistrice, a najviši vrh je Veliko Kozje, na 993 metra.

Kroz Posavje prolaze železnički koridor 10 i auto-put A2, istim pravcem kojim se iz Srbije stiže u region.

Zvanično glasilo šest posavskih opština je Posavski obzornik.

Dolenjska — kraj zamkova

Dolenjska je jedna od tri pokrajine istorijske Kranjske, uz Gorenjsku i Notranjsku, i pruža se od Ljubljanske kotline do Gorjanaca.

Prema slovenačkoj Vikipediji, to je pokrajina sa najviše zamkova na slovenačkom tlu, naročito na obalama i brdima uz Krku.

Prepoznatljiva je po kletima u vinogradima, termama, kuhinji i prirodnom i kulturnom nasleđu.

U širem smislu Dolenjskoj pripadaju i Bela krajina, Suha krajina i Kočevsko, a u njoj se spajaju odlike Alpa, Panonske nizije i Dinarida.

Pored Terma Čatež, važne turističke destinacije su Dolenjske Toplice, Šmarješke Toplice i Otočec.

Sava i Krka

Sava je nekada bila plovni put kojim su se prevozili žito, vino, gvožđe i drvo, a izgubila je tu ulogu posle 1862, kada je uz nju sagrađena pruga Zidani Most–Zagreb.

Krka je, prema turističkoj organizaciji Novog Mesta, najveća reka Dolenjske, poznata po meandrima i sedrenim pragovima.

Kod Brežica se dve reke sastaju na mestu koje meštani zovu Špica, a pogled na ušće pruža se sa mosta prema Čatežu.

Uz Savu je uređena staza od Brežica do Radeča, duga 40 kilometara, a uz akumulaciono jezero kod Brežica staza za šetnju i bicikl.

Krka je u mreži zaštićenih područja Natura 2000, a na gradskoj plaži u Novom Mestu leti se pliva i vesla.

Na Savi su nekada radili kolnari, skupljači uglja koji je reka donosila iz zasavskih rudnika, a Krka važi za jednu od reka najbogatijih ribom u Sloveniji.

Početkom 20. veka na Krki, kod ušća, bilo je kupalište u koje su dolazili i kupači iz Zagreba.

Zamkovi Dolenjske i Posavja

Zamak Brežice iz 16. veka čuva Posavski muzej i Vitešku dvoranu, koju turistička organizacija Brežica smatra najvećom potpuno oslikanom baroknom dvoranom u Sloveniji.

Rajhenburg u Brestanici, nad ušćem Brestanice u Savu, bio je trapistički samostan od 1881. do 1941, a danas je muzej.

Otočec na ostrvu u Krki, nizvodno od Novog Mesta, jedini je postojeći vodeni zamak u Sloveniji i danas je hotel sa pet zvezdica.

Zamak Mokrice, jugoistočno od Čateža, prvi put se pominje 1444, a na mestu zamka je u rimsko doba bila utvrda Romula.

Raka, u opštini Krško, prema turističkom centru Krškog važi za jedan od najstarijih srednjovekovnih zamkova u Sloveniji, sa pomenom iz 1161.

Zamak Bizeljsko, nad vinogradima severno od Brežica, verovatno je sagrađen sredinom 13. veka.

Terme i termalna voda

Terme Čatež su najveće prirodno lečilište u Sloveniji, a topli izvori otkriveni su 1797.

Zimska Termalna rivijera, pod tri kupole, ima više od 6.500 m² vodenih površina i radi svakog dana u godini.

Letnja rivijera ima 10.000 m² bazena i radi od aprila do sredine septembra.

Iz Novog Mesta autobusi voze i do Dolenjskih Toplica i Šmarjeških Toplica, prema turističkom centru grada.

Gde odsesti

Za terme se bira smeštaj u samom kompleksu Terma Čatež: hoteli, apartmansko naselje, mobilne kućice, kamp ili drvene kućice na jezeru.

Kamp u Termama Čatež ima 250 mesta, od toga 40 uz jezero, i radi tokom cele godine.

Za grad se bira staro jezgro Novog Mesta, sa muzejima i pozorištem na nekoliko minuta hoda.

Za kraći boravak uz zamak odgovaraju Brežice, odakle su terme preko mosta.

Za posao u elektranama i fabrikama uz Savu najpraktičnije je Krško.

Zamkovi Otočec i Mokrice imaju hotele, pa se i u zamku može prenoćiti; hotel u Otočcu ima deset dvokrevetnih soba i šest apartmana.

U vinogradima Bizeljskog razvija se vinski turizam, sa smeštajem na seoskim domaćinstvima.

Lečenje i rehabilitacija

Terme Čatež imaju status prirodnog lečilišta od 1962, a zdravstveni centar je u hotelu Čatež.

Leče se stanja posle povreda i operacija lokomotornog sistema i ginekološke bolesti, a terapijski bazen ima rampu za ulazak u kolicima.

Na lečenje se dolazi po uputu lekara ili o sopstvenom trošku, uz dogovor sa recepcijom zdravstvenog centra.

Termalna voda izvire iz 11 bušotina na temperaturi od 58 do 63 °C, a u bazenima je od 32 do 36 °C.

Nuklearna elektrana i energetika

Nuklearna elektrana Krško radi od decembra 1983. i jedina je u Sloveniji.

Na jednake delove je poseduju Slovenija i Hrvatska, preko GEN energije i Hrvatske elektroprivrede.

Elektrana pokriva oko 20 % potreba Slovenije i 16 % potreba Hrvatske za strujom, prema samoj elektrani.

Posete su moguće samo uz najavu, a u Krškom je i interaktivni centar Svet energije.

Vino: cviček i Bizeljsko

Cviček je dolenjsko vino crvenkaste boje, napravljeno mešanjem belih i crvenih sorti, sa najviše 10 % alkohola.

Od 2001. cviček ima status priznatog tradicionalnog naziva i proizvodi se samo u delovima Dolenjske.

Trška gora kod Novog Mesta ima, prema turističkoj organizaciji grada, najviše kleti po površini.

Gadova peč kod Čateža je, kako je opisuju Terme Čatež, kolevka cvička.

Bizeljsko, severno od Brežica, vinorodno je pobrđe iznad Sotle, sa slavljem Martinja u novembru.

Hrana i piće

Cviček se pravi od oko 65 % crnih sorti, pre svega žametne črnine i modre frankinje, i oko 35 % belih, među njima kraljevine i laškog rizlinga.

Ima 8,5 do 10 % alkohola, svetlocrvenu boju i izrazitu svežinu, a posvećene su mu priredbe Nedelja cvička i Cvičkarija.

Vino iz drugih krajeva ne sme da nosi ime cviček, čak ni kada je napravljeno od sličnih sorti.

Modra frankinja se u Krškom degustira u Hiši frankinje, a turistički centar grada ističe i domaće suhomesnato i krašku čokoladu.

U Brežicama se na rokovo, 16. avgusta, služi goveđa supa sa mesom, a na Danu hleba, vina i salama takmiči se u pečenju hleba.

Turistička organizacija Novog Mesta vodi program „Okusi Novo mesto”, a u Brežicama se održava festival ulične hrane Kuhna na ulci.

Kostanjevica na Krki i okolina

Kostanjevica na Krki je najmanji slovenački grad, sa oko 700 stanovnika, na veštačkom ostrvu na Krki.

Zbog čestih poplava zovu je „dolenjska Venecija”, a cistercitski samostan osnovan je 1234.

Gorjanci se pružaju duž južne granice, između Novog Mesta i Hrvatske, sa bukovim šumama i ostacima prašume.

Galerija Božidar Jakac i forma viva

U obnovljenom cistercitskom samostanu u Kostanjevici je Galerija Božidar Jakac, otvorena 1974/75, sa zbirkama slovenačkih umetnika 20. veka povezanih sa Dolenjskom.

Samostan ima, prema slovenačkoj Vikipediji, najveće arkadno dvorište u Sloveniji.

Prva forma viva, vajarski simpozijum, održana je 1961. u Kostanjevici i Seči, a u Kostanjevici se radi u krakovskom hrastovom drvetu.

U blizini su Kostanjeviška jama i prirodni spomenik Krakovski gozd.

Gorjanci i Žumberak

Gorjanci, na hrvatskoj strani Žumberačko gorje, zaravnjeno su pobrđe od 212 km², sa Trdinovim vrhom, visokim 1.178 metara.

Grebenom, razvođem Krke i Kupe, ide granica Slovenije i Hrvatske, a na hrvatskoj strani je 1999. osnovan Park prirode Žumberak – Samoborsko gorje.

Bukova šuma na Gorjancima redak je primer prvobitne čiste bukove šume u srednjoj Evropi, sa zaštićenim ostacima prašume na Trdinovom vrhu i Ravnoj gori.

Put Novo Mesto–Metlika prelazi Gorjance preko prevoja Vahta, na 615 metara, odakle šumski put vodi do planinarskih domova kod Gospodične i Miklavža.

Narodna predanja o Gorjancima književno je obradio Janez Trdina.

Bizeljsko

U rimsko doba Sotlom je išla granica provincija Norik i Panonija, i put od pristaništa Neviodunum do Petovija, današnjeg Ptuja.

Zamak Bizeljsko verovatno je sagrađen sredinom 13. veka.

Vinogradarstvo je vrhunac dostiglo sredinom 19. veka, a 1880–1884. filoksera je uništila većinu vinograda; vinogradarsko društvo osnovano je 1890.

U Drugom svetskom ratu nemački okupator je preko logora u zamku Rajhenburg u Nemačku proterao 3.011 stanovnika Bizeljskog.

Rimsko nasleđe i hodočašća

Neviodunum kod Drnova, u opštini Krško, jedan je od tri rimska grada u Sloveniji.

Na mestu zamka Mokrice u rimsko doba bila je utvrda Romula, ucrtana na karti Tabula Peutingeriana.

Svete gore su hodočasničko mesto sa pet svetilišta, a bazilika Lurdske Majke Božje u Brestanici jedna je od sedam bazilika u Sloveniji.

Reformacija i slovenački jezik

U Krškom su delovali Jurij Dalmatin, autor prvog prevoda Biblije na slovenački, i Adam Bohorič, autor prve slovenačke gramatike „Proste zimske urice”.

Iz Posavja su i leksikograf Maks Pleteršnik i lingvista Jože Toporišič, prema slovenačkoj Vikipediji.

Prvi slovenački prevod Biblije, star skoro pola milenijuma, čuva Valvasorova biblioteka u Krškom.

Drugi svetski rat u regionu

Zamak Rajhenburg bio je, prema slovenačkoj Vikipediji, najveći sabirni logor za prognane Slovence.

Iz Brežica je 1941. nasilno iseljeno više od 500 Slovenaca, a grad je tada bio najjužnije mesto Trećeg rajha.

Sa Bizeljskog je 1941–1942. preko Rajhenburga u Nemačku proterano 3.011 stanovnika, a Krško je 1941. skoro u celini iseljeno.

Novo Mesto je bilo pod italijanskom, a od 1943. pod nemačkom okupacijom i bombardovano je te jeseni.

U Brežicama na to doba podseća Batičev spomenik Kose, a pred Nemačkim domom česma posvećena umrlima u progonstvu.

Region i Srbija

Novo Mesto i Leskovac su gradovi pobratimi od 29. oktobra 1971, prema Gradskoj opštini Novo Mesto.

Deo poseda zamka Mokrice kupio je 1922. beogradski industrijalac Miloš Rafajlović, prema slovenačkoj Vikipediji.

Turistička organizacija Brežica poredi ušće Save i Krke sa ušćem Save u Dunav u Beogradu.

Prvi franjevci u Brežicama došli su krajem 16. veka iz Bosne, na poziv meštana, i sagradili samostan uz podršku hrvatske porodice Frankopan.

Sava, najduža reka u Sloveniji, sa Krkom se spaja kod Brežica, a sa Dunavom kod Beograda.

Region i Hrvatska

Najbliži gradovi Brežicama preko granice su Samobor i Zaprešić, a Krško je od Zagreba udaljeno 51 kilometar.

Gorjancima ide granica Slovenije i Hrvatske, a na hrvatskoj strani je Park prirode Žumberak – Samoborsko gorje.

Nuklearnu elektranu Slovenija i Hrvatska poseduju na jednake delove, a hrvatska porodica Frankopan u 17. veku držala je zamak Brežice.

Prelaz Bregana–Obrežje je između dve članice Šengena, pa se za region prelazi samo jedna spoljna granica, ona na Batrovcima.

Klima

U Novom Mestu prosečna godišnja temperatura je 9,6 °C, u januaru −1,9 °C, a u julu 19,5 °C, prema slovenačkoj Vikipediji.

Godišnje padne oko 1.260 mm kiše, a vetar je najjači od februara do aprila.

Termalni bazeni u Čatežu su, zahvaljujući zimskoj rivijeri pod krovom, nezavisni od vremena.

Koliko dana treba

Za terme je dovoljno tri do pet dana, sa jednim izletom u Brežice ili na Mokrice.

Za ceo region treba oko nedelju dana: po dan-dva za Novo Mesto, Krško i Brežice i nekoliko dana u termama.

Za posetu porodici ili posao dovoljno je javiti adresu, a povratak birate prema svom planu.

Koliko novca računati

Smeštaj je najveći trošak, a cene u Termama Čatež menjaju se prema potražnji i popunjenosti.

Ulaznice za muzeje, zamkove i bazene određuju same ustanove, a u termama je boravišna taksa dodatak na recepciji.

Za prevoz iz Srbije ne plaćate akontaciju: iznos dajete vozaču, u evrima ili dinarima.

Kratka istorija regiona

35. godine pre nove ere — Rimljani zauzimaju Dolenjsku.

1249. — prvi pomen zamka Brežice i sela Čatež.

1252. — prvi pomen zamka Otočec.

1365. — Rudolf IV osniva Novo Mesto.

1477. — Krško dobija gradska prava.

1515. i 1573. — veliki seljački ustanci u Posavju.

1797. — otkriveni topli izvori u Čatežu.

1906. — otvoren most preko Save i Krke kod Brežica.

1983. — počinje da radi Nuklearna elektrana Krško.

Kako se kretati po regionu

Iz Novog Mesta autobusi voze za Krško, Brežice, Otočec, Kostanjevicu na Krki, Sevnicu i Ljubljanu.

Krško i Brežice su na pruzi uz Savu, a Novo Mesto ima tri železničke stanice i vezu sa Ljubljanom.

Iz Terma Čatež panoramski autobus vozi do Bizeljskog i do Ljubljane, prema termama.

U Krškom se gradski bicikl Krčan iznajmljuje besplatno na tri lokacije, a u Novom Mestu bicikl preko sistema GoNM i električni minibus Leon kroz staro jezgro.

Auto-put A2 povezuje sva četiri mesta, od Obrežja do izlaza za Novo Mesto.

Kako se stiže iz Srbije

Ruta ide preko prelaza Batrovci–Bajakovo, auto-putem pored Zagreba i preko prelaza Bregana–Obrežje, pa slovenačkim auto-putem A2.

Po našem merenju iz Beograda ima 427 kilometara do Terma Čatež, 429 do Brežica, 443 do Krškog i 469 do Novog Mesta.

Iz Beograda polazak je u 23:00, sa adrese putnika, a u region se stiže rano ujutru.

Iznos po putniku za svako mesto je na stranama prevoz putnika Beograd → Novo Mesto, cena po osobi, minibus prevoz Beograd – Krško — cena, kombi prevoz Beograd → Brežice, cena i kombi prevoz Beograd – Terme Čatež — cena po osobi.

Iz Novog Sada vozimo istu rutu, na primer minibus prevoz Novi Sad – Terme Čatež.

Strane po polaznom gradu za ceo region su kombi prevoz Beograd → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Novi Sad – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pančevo → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Smederevo – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Ruma → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Šimanovci – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pećinci → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Šabac – Dolenjska i Posavje i kombi prevoz Obrenovac → Dolenjska i Posavje, a cela Slovenija je na strani kombi prevoz Srbija → Slovenija.

Plan po danima

Prvi dan: dolazak i Terme Čatež ili šetnja do Špice.

Drugi dan: zamak Brežice i vodovodna kula, a predveče most preko Save i Krke.

Treći dan: Krško, sa Mestnim muzejem i, uz najavu, informativnim centrom elektrane.

Četvrti dan: zamak Rajhenburg u Brestanici.

Peti dan: Novo Mesto, sa Glavnim trgom, Kapiteljem i Dolenjskim muzejem.

Šesti dan: zamak Otočec i Trška gora, ili Kostanjevica na Krki.

Region sa decom, u paru i u grupi

Sa decom su najzanimljivije Terme Čatež, Svet energije u Krškom i gradska plaža na Krki.

Za decu su zanimljivi i vidikovac na vodovodnoj kuli u Brežicama, Pčelarski centar u Krškom i Rajhenburški dan čokolade.

U paru se biraju zamkovi, Viteška dvorana i degustacija cvička na Trškoj gori.

U grupi se zakazuju poseta elektrani i vođeni obilazak Novog Mesta, a prevoz se dogovara jednim vozilom.

Za koga region nije pravi izbor

Ko traži more — najbliže more je u Hrvatskoj, a ovde su reke i termalni bazeni.

Ko traži planine sa skijalištima — za to su Slovenačke Alpe i Pohorje u Štajerskoj.

Ko želi samo Ljubljanu — prestonica je u Centralnoj Sloveniji, a iz Terma Čatež se do nje stiže panoramskim autobusom.

Česte greške

Otočec i Otočac — zamak Otočec je kod Novog Mesta, a Otočac je grad u hrvatskoj Lici.

Krško i Krk — Krško je grad na Savi, a Krk ostrvo u Hrvatskoj.

Brežice i Terme Čatež — terme su preko Save, kod Čateža, i vozimo ih kao posebnu destinaciju.

Poseta elektrani bez najave — dan posete dogovara se unapred sa elektranom.

Kostanjevica u opštini Krško — Kostanjevica na Krki od 2006. ima sopstvenu opštinu, izdvojenu iz krške.

Praktični saveti

Pri rezervaciji navedite punu adresu i mesto, jer su četiri destinacije blizu jedna drugoj.

Za prijavu u hotel terme traže dokument sa datumom rođenja i adresom, a za decu bez ličnog dokumenta izvod iz matične knjige rođenih.

Za obilazak elektrane ponesite lični dokument i najavite se unapred.

Valuta je evro.

Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš; lična karta građana Srbije nije dovoljna za ulazak u Sloveniju.

Kod nas prtljag putuje sa vama u istom vozilu, od kuće do adrese u regionu.

Ukratko

Dolenjska i Posavje su Sava i Krka, četiri zamka, Terme Čatež koje rade cele godine, Novo Mesto sa situlama i cvičkom, Krško sa nuklearnom elektranom i Brežice sa Viteškom dvoranom, a do svega se stiže preko prelaza Bregana–Obrežje. Iz Srbije vozimo bez presedanja do adrese u svakom mestu. Za istok Slovenije, sa Mariborom, Ptujem i Celjem, pogledajte vodič Štajerska — Maribor, Ptuj, toplice i šta videti.