Novo Mesto — šta videti, Krka, zamak Otočec i gde odsesti

Novo Mesto je središte Dolenjske i sedmi grad Slovenije po veličini, sa skoro 25.000 stanovnika, na okuci reke Krke. Staro jezgro sa Glavnim trgom stoji na stenovitom rtu koji Krka obilazi u tri okuke, iznad njega je katedrala na brdu Kapitelj, a Dolenjski muzej čuva halštatske situle po kojima grad zovu gradom situla. U okolini su zamak Otočec na ostrvu u Krki i vinorodna Trška gora. Kombi vas iz Srbije dovozi pravo na adresu u Novom Mestu, bez presedanja u Ljubljani: kombi prevoz Beograd – Novo Mesto; okolinu i susedna mesta pokriva vodič Dolenjska i Posavje — Novo Mesto, Krško, Brežice i Terme Čatež.

Kada ići u Novo Mesto

Leti se pliva i vesla na gradskoj plaži na Krki, a grad tada ima festivale i programe na otvorenom.

Na Trškoj gori turistička organizacija grada priređuje „Otvorene kleti”, uz degustaciju cvička.

Zimi je prosečna temperatura u januaru −1,9 °C, pa je to doba za muzeje, pozorište i obilazak grada.

Cele godine lokalni vodiči vode obilaske grada, a muzeji i galerije rade van sezone.

Linija do Novog Mesta vozi u svim mesecima, a dan putovanja usklađujemo sa vama.

Šta videti u Novom Mestu

Glavni trg sa arkadama, rotovžem i Keteovim bunarom.

Katedralu svetog Nikole na brdu Kapitelj i vidikovac Kapitelj.

Dolenjski muzej sa situlama i galeriju Jakčev dom.

Krku sa gradskom plažom i parkom Ragov log.

Zamak Otočec na ostrvu u Krki, nizvodno od grada.

Tršku goru sa crkvom Marijinog rođenja i kletima.

Staro jezgro i Glavni trg

Staro jezgro je kružnog oblika, poluprečnika oko 250 metara, na stenovitom krečnjačkom rtu u okuci Krke.

Središte jezgra je Glavni trg sa arkadama, koje svedoče o trgovačkoj prošlosti grada.

Prema turističkoj organizaciji grada, Glavni trg je najveći srednjovekovni trg u Sloveniji.

Rotovž, gradska većnica na Glavnom trgu, sagrađen je 1905.

Keteov bunar nosi stihove pesme „Na trgu” pesnika Dragotina Ketea.

Iznad trga su zvonici crkava svetog Nikole i svetog Lenarta i franjevački samostan, čija biblioteka čuva inkunabule.

Električni minibus Leon vozi kroz staro jezgro radnim danima od 8 do 15 i subotom od 8.30 do 13 časova.

Kako je grad raspoređen

Iz starog jezgra grad se širi lepezasto uz prilazne puteve.

Na severozapadu je Bršljin, najstariji saobraćajni i industrijski deo grada, a na severoistoku industrijske zone Ločna i Mačkovec, u pravcu Otočca.

Na jugu su Kandija, Grm i Šmihel, a severno od jezgra brdo Marof i naselje Mestne njive.

Godine 1979. gradu je pripojeno dvadeset okolnih naselja, a Kandija je deo grada od 1923.

Breg, Loka i mostovi

Ispod Kapitelja se stenovita obala strmo spušta ka Krki i obrazuje Breg, prizor po kome je grad prepoznatljiv i koji su često slikali Jakac i Lamut, prema slovenačkoj Vikipediji.

Zapadno od Brega je aluvijalna terasa Loka, danas sa sportskim terenima.

Park Ragov log, na rtu istočno od jezgra, od 1955. povezan je sa levom obalom drvenim mostićem.

Kandijski most spaja jezgro sa južnom obalom; prvobitno je bio drveni, a od 19. veka je gvozdeni.

Protok Krke kreće se od 2 do 300 m³ u sekundi, a uz korito je više kraških izvora, među njima snažan izvor kod Kandijskog mosta.

Katedrala na Kapitelju

Katedrala svetog Nikole stoji na brdu Kapitelj, najvišoj tački starog jezgra.

Prvobitno je gotička, a u 17. veku obnovljena je u baroku.

Na glavnom oltaru je slika Tintoreta.

Novo Mesto je od 7. aprila 2006. sedište biskupije.

Na brdu je i vidikovac Kapitelj, a ulaznice za njega prodaje turistički centar na Glavnom trgu.

Za samostalan obilazak turistička organizacija nudi besplatan virtuelni vodič „Skrivnosti Dolenjske”.

Vođeni obilasci su na slovenačkom ili drugom jeziku, uz dogovor sa turističkim centrom.

Dolenjski muzej i grad situla

Dolenjski muzej osnovan je 1950, a arheološka postavka pokazuje da je prostor grada stalno naseljen od 10. veka pre nove ere do kraja 4. veka nove ere.

U halštatsko doba ovde su živeli kneževi, a bogato ukrašene bronzane situle izrađivane su u neposrednoj blizini današnjeg grada.

Situle su bronzane posude za svečanosti i obrede; prema slovenačkoj Vikipediji, četvrtina svih situla nađenih u svetu otkrivena je u Sloveniji.

Brdo Marof u gradu je, prema turističkoj organizaciji, najveće evropsko nalazište gvozdenodobnih situla i staklenih perli, a sa njega se pruža pogled na dolinu Krke.

Galerija Jakčev dom čuva 828 dela slikara Božidara Jakca.

Etnološka postavka prikazuje život seljaka ovog kraja u 19. i prvoj polovini 20. veka.

U spomen-holu muzeja je velika metalna ploča sa 3.000 imena palih boraca i žrtava nasilja iz Drugog svetskog rata.

Muzej ima i izdvojenu jedinicu u Kočevskom Rogu, Bazu 20, sa 26 drvenih baraka u kojima je tokom rata bilo partizansko rukovodstvo.

Reka Krka i gradska plaža

Krka je, prema turističkoj organizaciji, najveća reka na Dolenjskom, poznata po meandrima i sedrenim pragovima.

Na gradskoj plaži kod Portovala leti se pliva i vesla.

U reci žive kalifornijska pastrmka, potočna zlatovčica i potočna pastrmka, a cela reka je u mreži zaštićenih područja Natura 2000.

Park Ragov log uz Krku je hladovita gradska šuma, mesto za šetnju i piknik.

Za ribolov se dozvola kupuje u turističkom centru na Glavnom trgu.

U dolini Krke su nekada važnu ulogu imali mlinovi i pilane, a reci poseban pečat daju i mostovi, prema turističkoj organizaciji grada.

Zamak Otočec

Zamak Otočec stoji na ostrvu u Krki, nizvodno od Novog Mesta, i prvi put se pominje 1252.

Prema turističkoj organizaciji grada, to je jedini rečni zamak u Sloveniji.

Posle Drugog svetskog rata zamak je obnovljen, a danas je hotel sa pet zvezdica, uređen 2009, sa deset dvokrevetnih soba i šest apartmana, okružen parkom.

Park oko zamka je mesto za šetnju i piknik.

Isto ime nosi i Otočac u hrvatskoj Lici, pa pri rezervaciji uvek navedite punu adresu.

Trška gora i cviček

Trška gora je vinorodno brdo visoko 428 metara, severno od grada, sa crkvom Marijinog rođenja i lipama starijim od 400 godina.

Na brdu je, prema turističkoj organizaciji, najviše kleti u odnosu na površinu, a inspirisalo je kompozitora Marjana Kozinu i harmonikaša Lojzeta Slaka.

Cviček je dolenjsko vino crvenkaste boje, koje se pravi mešanjem belih i crvenih sorti grožđa.

Cviček sme da ima najviše 10 % alkohola, a od 2001. ima status priznatog tradicionalnog naziva i proizvodi se samo u delovima Dolenjske.

Kao vrsta vina cviček je priznat 1969.

Najstariji pomen cvička je iz 1781, u rečniku avgustinca Marka Pohlina, a Valvasor je krajem 17. veka pisao da je Dolenjska srećna zemlja zbog svojih vinograda.

Cviček sadrži najmanju dozvoljenu količinu sumpora među slovenačkim vinima, 120 mg/l, prema turističkoj organizaciji grada.

Gorjanci

Gorjanci se pružaju duž južne slovenačke granice, a najviši vrh je Trdinov vrh, na 1.178 metara.

Na padinama su bukove šume sa ostacima prašume i izvori Minutnik i Gospodična, važni za snabdevanje novomeške kotline pijaćom vodom.

Prema turističkoj organizaciji, to je najveće dolenjsko gorje.

Novo Mesto i Leskovac

Novo Mesto i Leskovac su gradovi pobratimi, prema Gradskoj opštini Novo Mesto.

Sporazum je potpisan 29. oktobra 1971, istog dana kada i sa Herceg Novim.

Ostali pobratimi su Langenhagen, Vilafranka del Penedes, Jising, Bihać, Torunj i Trnava.

Istorija grada

Vojvoda Rudolf IV Habzburški dao je gradu povelju 7. aprila 1365. i nazvao ga Rudolfswerth, po sebi.

Narod je novo naselje od početka zvao Novo Mesto, i to ime je ostalo.

Gimnazija je osnovana 1746, a prema turističkom centru druga je najstarija škola sa gimnazijskim programom na tlu današnje Slovenije.

Narodni dom iz 1875. bio je prvi na slovenačkom tlu, a železnica je stigla 1894.

U Drugom svetskom ratu grad je bombardovan u septembru i oktobru 1943.

Osnivanje i srednji vek

Pre osnivanja grada Habzburzi su 1335. preuzeli vlast nad ovim krajem, a vojvoda Rudolf IV, koji je iste 1365. osnovao i univerzitet u Beču, dao je novom gradu ime po sebi.

Povelja iz 1365. građanima je jemčila ličnu slobodu, gradsku samoupravu, sopstvene izabrane sudije i pravo na trgovinu i sajmove.

Grad je podignut da bude privredno i upravno središte u dolini Krke, na trgovačkom putu ka Jadranu, i vek i po je cvetao kao najvažnije mesto u Kranjskoj.

U 16. veku seljački ustanci, bolesti i brz razvoj Karlovca oslabili su grad; nove trgovačke veze Karlovca sa Rijekom i Trstom zaobišle su Novo Mesto, i stanje se popravilo tek početkom 18. veka.

Grad u 18. i 19. veku

Redovna poštanska veza između Ljubljane i Karlovca kroz Novo Mesto uvedena je 1738, a 1748. grad je postao sedište jednog od tri kranjska okruga.

Nastava u gimnaziji počela je 3. novembra 1746, sa 66 đaka, a nova zgrada, u kojoj je gimnazija i danas, sagrađena je 1912.

Gradski bedemi srušeni su 1786, a delovi kula danas su uzidani u zgrade na nekadašnjim ulazima u grad.

Franjevci su 1894. otvorili bolnicu u Kandiji, pa je Novo Mesto postalo zdravstveno središte Dolenjske.

Godine 1908. sa pročelja su uklonjeni svi nemački natpisi, a u grad se doselio apotekar Drago Andrijanič, začetnik farmaceutske industrije iz koje je izrasla Krka.

Francuzi, Slovenci i 20. vek

Krajem 18. i početkom 19. veka kraj je bio pod francuskom vlašću, u Ilirskim provincijama; gimnazija je tada smela da predaje i na slovenačkom.

Narodni dom, građen od 1873, imao je prostorije za biblioteku, štedionicu, pozorište i muzej, a opština je konačno prešla u ruke Slovenaca 1882.

U Drugom svetskom ratu grad je bio pod italijanskom, a zatim pod nemačkom okupacijom, i bombardovan je 1943.

Godine 1952. pored grada je sagrađen put Ljubljana–Zagreb, danas auto-put, a 1960. nova bolnica.

Posle rata Novo Mesto je postalo industrijsko središte, sa fabrikama Krka, Novoles, IMV i Novoteks.

Halštatska Dolenjska

U gvozdeno doba Dolenjska je imala ključnu ulogu u prenošenju znanja o preradi gvožđa, prema slovenačkoj Vikipediji.

Porodice su pokojnike više generacija sahranjivale u istu humku, pa su humke kasnije nazvane „dolenjske piramide”.

Staklenih perli nađeno je toliko da nikada nisu prebrojane, a na Dolenjskom su do sada nađene 22 situle.

To doba završilo se dolaskom Kelta, a 35. godine pre nove ere ovaj kraj zauzeli su Rimljani.

Priroda oko grada

Grad okružuju Gorjanci na jugoistoku, Ljuben, visok 546 metara, na jugozapadu, ogranci Kočevskog Roga na zapadu i Trška gora na severu.

Godišnje padne u proseku 1.260 mm padavina, a vetar je najjači od februara do aprila.

U Srebrničama je novo gradsko groblje, prema slovenačkoj Vikipediji jedino šumsko groblje u Sloveniji.

Kultura i sport

U gradu su Kulturni centar Janeza Trdine, Biblioteka Mirana Jarca, Dolenjski muzej sa galerijom Jakčev dom i Anton Podbevšek Teater.

Regionalni radio Studio D emituje od 1987, a lokalna televizija Vaš kanal od 1990.

Olimpijski centar Novo Mesto, otvoren 2019, ima jedan od dva slovenačka velodroma, sagrađen 1996.

Sportska dvorana Leona Štuklja sagrađena je 1999. i namenjena je košarci, odbojci i rukometu.

Od čega Novo Mesto živi

U gradu i okolini rade fabrike automobila, kamp-prikolica i lekova, pa je Novo Mesto industrijsko središte Dolenjske.

Grad je i sedište bolnice, univerziteta i ustanova od regionalnog značaja.

Nedeljnik Dolenjski list izlazi od 1950, a Anton Podbevšek Teater je najmlađe slovenačko profesionalno pozorište.

Gde odsesti

U starom jezgru su Glavni trg, katedrala i muzej na nekoliko minuta hoda.

Uz Krku su park Ragov log i gradska plaža, a nizvodno zamak Otočec, koji je danas hotel.

Putnici koji rade u fabrikama oko grada ili dolaze kod porodice dobijaju prevoz do tačne adrese, koju navode pri rezervaciji.

Hrana i piće

Cviček se pije uz tradicionalnu dolenjsku kuhinju, a kleti na Trškoj gori primaju goste na degustacije.

Turistička organizacija grada vodi i program „Okusi Novo mesto”, posvećen lokalnim ukusima.

U prodavnici turističkog centra na Glavnom trgu su lokalni kulinarski proizvodi, suveniri i rukotvorine.

Mesto za ručak potražite u starom jezgru, jer se lokali menjaju iz sezone u sezonu.

Koliko novca računati

Smeštaj je najveći trošak.

Ulaznice za Dolenjski muzej i vidikovac Kapitelj određuju same ustanove.

Bicikl se iznajmljuje preko gradskog sistema GoNM, uz registraciju u turističkom centru.

Za prevoz kombijem iz Srbije do Novog Mesta nema akontacije: plaćate vozaču, u evrima ili dinarima.

Kako se stiže iz Srbije

Iz Beograda do Novog Mesta ima 469 kilometara po našim merenim podacima, a vozi se oko pet i po sati sa pauzama, preko prelaza Batrovci–Bajakovo, pored Zagreba i preko prelaza Bregana–Obrežje. Iznos po putniku je na strani prevoz putnika Beograd → Novo Mesto, cena po osobi.

Iz Beograda polazak je u 23:00, sa adrese putnika, a u Novo Mesto se stiže rano ujutru.

Iz Novog Sada vozimo istu rutu: minibus prevoz Novi Sad – Novo Mesto, a cena po osobi je na strani prevoz putnika Novi Sad → Novo Mesto, cena.

Cene po polaznom gradu i kilometraža za ostale polazne gradove stoje na stranama kombi prevoz Novi Sad → Novo Mesto, minibus prevoz Pančevo – Novo Mesto, kombi prevoz putnika Smederevo → Novo Mesto, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Novo Mesto, kombi prevoz Ruma → Novo Mesto, kombi prevoz Šimanovci → Novo Mesto, minibus prevoz Pećinci – Novo Mesto, kombi prevoz putnika Šabac → Novo Mesto i prevoz putnika Obrenovac – Novo Mesto, a iznos po osobi na stranama prevoz putnika Novi Sad → Novo Mesto — cena, prevoz Pančevo → Novo Mesto — cena, prevoz putnika Smederevo – Novo Mesto — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Novo Mesto — cena, prevoz Ruma → Novo Mesto — cena, prevoz putnika Šimanovci – Novo Mesto — cena, prevoz putnika Pećinci → Novo Mesto — cena, prevoz Šabac → Novo Mesto — cena i prevoz putnika Obrenovac – Novo Mesto — cena.

Region i država. Prevoz do ostalih mesta Dolenjske i Posavja je na stranama kombi prevoz Beograd → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Novi Sad – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pančevo → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Smederevo – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Dolenjska i Posavje, kombi prevoz Ruma → Dolenjska i Posavje, minibus prevoz Šimanovci – Dolenjska i Posavje, kombi prevoz putnika Pećinci → Dolenjska i Posavje, prevoz putnika Šabac – Dolenjska i Posavje i kombi prevoz Obrenovac → Dolenjska i Posavje, a cela Slovenija na strani kombi prevoz Srbija → Slovenija.

Autobusi i vozovi iz Novog Mesta

Autobusi iz Novog Mesta voze za Ljubljanu, Dolenjske Toplice, Otočec, Šmarješke Toplice, Kostanjevicu na Krki, Žužemberk, Krško, Brežice i Sevnicu.

U gradu su tri železničke stanice: Bršljin, Center i Kandija; za staro jezgro je najpogodnija stanica Center.

Jednokratna karta za gradski autobus kupuje se u autobusu.

Izleti autobusom iz Novog Mesta

Kostanjevica na Krki, najmanji slovenački grad, ima staro jezgro na veštačkom ostrvu na Krki, a zbog čestih poplava zovu je „dolenjska Venecija”.

Do Kostanjevice, Otočca, Dolenjskih Toplica, Šmarjeških Toplica i Žužemberka voze autobusi iz Novog Mesta, prema turističkom centru grada.

Autobusi voze i do Krškog, Brežica i Sevnice, pa se iz Novog Mesta obilazi ceo jugoistok Slovenije bez automobila.

Plan po danima

Prvi dan: Glavni trg, rotovž i Keteov bunar, pa katedrala na Kapitelju i vidikovac.

Drugi dan: Dolenjski muzej i Jakčev dom, a popodne brdo Marof.

Treći dan: gradska plaža na Krki i park Ragov log.

Četvrti dan: zamak Otočec i Trška gora sa kletima.

Peti dan: izlet u Kostanjevicu na Krki ili na Gorjance.

Sa decom, u paru i u grupi

Sa decom su najzanimljiviji gradska plaža na Krki, park Ragov log i vožnja električnim minibusom kroz jezgro.

Za decu koja vole sport tu je Olimpijski centar, sa velodromom i atletskim takmičenjima.

U paru se bira zamak Otočec i degustacija cvička na Trškoj gori.

U grupi se zakazuje vođeni obilazak grada, a prevoz se dogovara jednim vozilom, do adrese u Novom Mestu.

Kratka istorija za putnike

1252. — prvi pomen zamka Otočec.

1365. — 7. aprila Rudolf IV daje gradu povelju.

1746. — osnovana gimnazija.

1875. — sagrađen Narodni dom, prvi na slovenačkom tlu.

1894. — stiže železnica.

1950. — osnovan Dolenjski muzej.

1971. — Novo Mesto i Leskovac postaju gradovi pobratimi.

2006. — Novo Mesto postaje sedište biskupije.

Česte greške

Otočec i Otočac — Otočec je zamak kod Novog Mesta, a Otočac grad u Lici, u Hrvatskoj; pri rezervaciji navedite punu adresu.

Kupanje van sezone — gradska plaža na Krki je za leto, a prosečna januarska temperatura je −1,9 °C.

Praktični saveti

Udobna obuća je potrebna za uspon na Kapitelj i Tršku goru.

Valuta je evro.

Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš; lična karta građana Srbije nije dovoljna za ulazak u Sloveniju.

Kod nas prtljag putuje sa vama u istom vozilu, od kuće do adrese u Novom Mestu.

Ukratko

Novo Mesto je središte Dolenjske na okuci Krke, sa Glavnim trgom, katedralom na Kapitelju, Dolenjskim muzejem i situlama, gradskom plažom, zamkom Otočec i Trškom gorom sa cvičkom, i grad pobratim Leskovca od 1971. Iz Srbije vozimo bez presedanja, sa dolaskom rano ujutru do adrese smeštaja. Za grad na Savi, sa nuklearnom elektranom i zamkom Rajhenburg, pogledajte vodič Krško — nuklearna elektrana, Valvasorov kompleks i šta videti.