Pakoštane između mora i Vranskog jezera — plaže, park prirode, kampovi i put iz Beograda

Pakoštane su primorsko mesto u Zadarskoj županiji, na uskom pojasu kopna između mora i Vranskog jezera, najvećeg prirodnog jezera u Hrvatskoj. Biograd na Moru je na oko osam kilometara, Zadar na oko 35, a Šibenik na oko 40. Mesto se bira zbog šljunkovitih plaža u borovoj šumi, mirnijeg ritma od Biograda i parka prirode koji počinje odmah iza kuća. Iz Srbije vozimo bez presedanja, do adrese smeštaja: kombi prevoz Beograd – Pakoštane; region je opisan u vodiču Severna Dalmacija — Zadar, Šibenik i koje mesto izabrati.

Kada ići u Pakoštane

Jun je najbolji izbor za porodice: more je toplo, a kampovi i plaže još nisu puni.

Jul i avgust su vrhunac sezone, sa najtoplijim morem i najviše gostiju.

Septembar zadržava toplo more i mirnije plaže, a dani su pogodni i za vožnju biciklom oko jezera.

April, maj i oktobar su za park prirode: info-centar Crkvine radi od aprila do kraja oktobra, a posmatranje ptica je prijatnije van najveće vrućine.

Zimi je jezero važno za ptice: na njemu tada boravi više od 100.000 ptica vodarica.

Za bicikliste su najbolji maj, jun i septembar, kada je staza oko jezera prijatna i bez letnje žege.

Za porodice sa školskom decom jul i avgust su jedini izbor, pa se smeštaj rezerviše na vreme.

Pakoštane ukratko

Opština je 2021. imala 4.100 stanovnika u četiri naselja: Pakoštane, Drage, Vrana i ostrvo Vrgada.

Samo mesto ima 2.180 stanovnika.

Položaj je između mora i Vranskog jezera, na pola puta između Zadra i Šibenika.

Karakter je turistički: šljunkovite plaže, borove šume i kampovi uz obalu.

Prvi pomen mesta je s početka XV veka, ali je obala naseljena mnogo ranije.

Šta videti u Pakoštanima

Vransko jezero, odmah iza mesta, glavni je razlog zbog kog se Pakoštane biraju.

Ostrvca pred mestom — Sveta Justina sa crkvicom i starim grobljem, greben Babuljaš i Veliki Školj — prvo su što se vidi sa obale.

Ostaci rimskih poljoprivrednih imanja i rimskog lukobrana svedoče da je ova obala bila naseljena i u antici.

Vrana u zaleđu bila je središte srednjovekovne moći: u njoj su bili tvrđava i benediktinski samostan vezan za templare, kao i sedište vranskog priora.

Ostrvo Vrgada pripada opštini Pakoštane i vidi se sa obale.

Vransko jezero — najveće prirodno jezero u Hrvatskoj

Površina jezera je 30,2 kvadratna kilometra.

Dužina je 13,6 kilometara, a širina od 1,4 do 3,4 kilometra.

Od mora ga deli krečnjački greben širok od 800 do 2.500 metara.

Voda je bočata, blago slana, jer se slatka voda izvora meša sa morem koje prodire kroz krečnjak.

Dubina je mala: jezero je plitko, sa najdubljim delom na jugoistoku.

Pored jezera se pruža krečnjački kraj sa maslinjacima i suvozidima.

Park prirode Vransko jezero

Proglašen je 21. jula 1999. i obuhvata 57 kvadratnih kilometara.

Posebni ornitološki rezervat postoji od 1983. godine.

U parku je zabeleženo 256 vrsta ptica, od kojih se 102 gnezde.

Zimi na jezeru boravi više od 100.000 ptica vodarica.

Ulaznica je dnevna i važi za ceo park, tri info-centra i šest poučnih staza.

Info-centri su Kamenjak, Prosika i Crkvine.

Vidikovac Kamenjak

Info-centar Kamenjak je na oko 283 metra nadmorske visine, blizu najvišeg vrha parka, Štandarca (303 m).

Pogled obuhvata jezero, maslinjake i suvozide Modrave i more sa ostrvima zadarskog, šibenskog i kornatskog arhipelaga.

Panoramski teleskop i plato pogodan za decu i kolica olakšavaju posetu porodicama.

Degustaciona sala u kamenoj zgradi nudi domaća vina, suhomesnate proizvode, sireve i maslinovo ulje.

Kružna staza od oko dva i po sata vodi kroz šumu hrasta crnike i umereno je zahtevna.

Crkvine — staza za posmatranje ptica

Info-centar Crkvine je u severozapadnom delu parka, u ornitološkom rezervatu.

Drvena poučna staza duga je 600 metara i završava se osmatračnicom za ptice.

Dvogledi i priručnici za posmatranje ptica, kao i bicikli, iznajmljuju se u info-centru.

Staza je pogodna za decu i invalidska kolica.

Psi su dozvoljeni na stazi, uz povodac.

Info-centar radi od aprila do kraja oktobra, a parking je besplatan.

Prvi dolazak na Vransko jezero — redosled obilaska

Počnite od Kamenjaka, jer se sa vidikovca najbolje razume kako jezero leži između mora i kopna.

Zatim siđite do Crkvina, na severozapadnoj strani, gde je drvena staza kroz ornitološki rezervat.

Prosiku ostavite za kraj; to je treći info-centar parka, sa poučnom stazom o ribama Vranskog jezera.

Sve tri tačke obilaze se istog dana, sa istom dnevnom ulaznicom.

Za ceo krug računajte jedan dan sa vozilom ili dva dana ako se ide biciklom.

Hrana i voda se nose sa sobom, a domaći proizvodi mogu da se probaju u degustacionoj sali na Kamenjaku.

Biciklom oko jezera

Biciklistička staza oko jezera duga je 40 kilometara.

Bicikli se iznajmljuju u info-centru Crkvine.

Za porodice je bolje voziti samo deo staze, a za vožnju cele staze računa se ceo dan.

Voda i šešir su obavezni, jer je deo staze bez hlada.

Plaže u Pakoštanima

Šljunkovite plaže i borove šume su ono što Pakoštane izdvaja kao letovalište.

Plaža Janice je istočno od centra mesta.

Kamp Kozarica na zapadnoj strani, u visokoj borovoj šumi, ima plažu sa betonskim delovima i manjom šljunkovitom uvalom, kao i dečji bazen.

Od kampa Kozarica do centra ima oko deset minuta hoda obalnom stazom.

Ostrvca pred mestom štite obalu od južnih talasa, pa je more uz Pakoštane mirnije nego na otvorenim delovima obale.

Obuća za more je korisna na šljunku i kamenu.

Ostrvca pred Pakoštanima

Pogled sa obale Pakoštana zaustavlja se na tri ostrvca, koja su deo slike mesta.

Sveta Justina je ostrvce sa crkvicom i starim grobljem, vidljivo sa gotovo svake plaže.

Babuljaš je greben, niži i manji od ostalih.

Veliki Školj je najveće od tri ostrvca i, zajedno sa susednim, štiti obalu Pakoštana od jugoistočnih i jugozapadnih talasa.

Zbog te zaštite je more uz mesto mirnije, što posebno odgovara porodicama sa malom decom.

Vrana i Vrgada — dva naselja opštine

Vrana je u zaleđu i ima 778 stanovnika. U srednjem veku tu su bili tvrđava i benediktinski samostan vezan za templare, kao i sedište vranskog priora.

Vrgada je ostrvo u sastavu opštine Pakoštane, sa 209 stanovnika po popisu iz 2021.

Drage su najjužnije naselje opštine, uz obalu, sa 933 stanovnika.

Za goste to znači da se u jednoj opštini nalaze more, jezero, srednjovekovna prošlost i ostrvo, na kratkim razdaljinama.

Gde odsesti u Pakoštanima

U samom mestu su apartmani i privatni smeštaj, na kratkoj šetnji od plaža i restorana.

U kampovima uz obalu, u borovoj šumi, odseda se kada je cilj odmor u prirodi; kamp Kozarica ima četiri zvezdice po zvaničnoj kategorizaciji.

U Dragama je mirnije, a do Pakoštana je nekoliko minuta vožnje.

Pre potvrde rezervacije proverite koliko se hoda do mora, ima li parkinga i hlada i da li je smeštaj uz glavni put ili bliže obali.

Hrana i piće

Dalmatinska kuhinja je jednostavna: riba sa gradela, povrće, maslinovo ulje i vino.

Materine užance su etno-gastronomska manifestacija koja se u Pakoštanima održava leti od 2008. godine, sa jelima po starim domaćim receptima.

Domaći proizvodi — vino, suhomesnato, sir i maslinovo ulje — mogu se probati u degustacionoj sali na vidikovcu Kamenjak.

Za samostalno kuvanje prodavnice su u mestu, a veći izbor je u Biogradu.

Koliko novca računati

Smeštaj je najveća stavka i najskuplji je u julu i avgustu.

Ulaznica za park prirode je dnevna i plaća se po osobi; jedna važi za ceo park.

Najam bicikla i dvogleda je dodatni trošak u info-centru Crkvine.

Boravišna taksa obračunava se po gostu i noćenju.

Za ležaljku i suncobran plaća se na uređenim kupalištima, dok je ostatak obale besplatan.

Kako se stiže iz Srbije

Iz Beograda do Pakoštana ima 697 kilometara po našim merenim podacima, a vozi se oko osam sati sa pauzama. Put ide preko prelaza Batrovci–Bajakovo, auto-putem pored Zagreba, pa ka Zadru i niz obalu do Biograda i Pakoštana. Iznos po putniku stoji na strani prevoz putnika Beograd → Pakoštane, cena po osobi.

Iz Beograda polazak je u 23 časa, sa adrese putnika, a putnici se ostavljaju na adresi smeštaja.

Iz Novog Sada vozimo istu rutu: minibus prevoz Novi Sad → Pakoštane i prevoz putnika Novi Sad – Pakoštane, cena.

Cene po polaznom gradu i kilometraža za ostale polazne gradove stoje na stranama kombi prevoz Novi Sad → Pakoštane, minibus prevoz Pančevo – Pakoštane, kombi prevoz putnika Smederevo → Pakoštane, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Pakoštane, kombi prevoz Ruma → Pakoštane, kombi prevoz Šimanovci → Pakoštane, minibus prevoz Pećinci – Pakoštane, kombi prevoz putnika Šabac → Pakoštane i prevoz putnika Obrenovac – Pakoštane, a iznos po osobi na stranama prevoz putnika Novi Sad → Pakoštane — cena, prevoz Pančevo → Pakoštane — cena, prevoz putnika Smederevo – Pakoštane — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Pakoštane — cena, prevoz Ruma → Pakoštane — cena, prevoz putnika Šimanovci – Pakoštane — cena, prevoz putnika Pećinci → Pakoštane — cena, prevoz Šabac → Pakoštane — cena i prevoz putnika Obrenovac – Pakoštane — cena.

Region i država. Pregled svih hrvatskih destinacija nalazi se na strani kombi prevoz Srbija → Hrvatska, sa cenama iz svakog polaznog grada. Prevoz do ostalih mesta severne Dalmacije stoji na stranama kombi prevoz Beograd → Severna Dalmacija, minibus prevoz Novi Sad – Severna Dalmacija, kombi prevoz putnika Pančevo → Severna Dalmacija, prevoz putnika Smederevo – Severna Dalmacija, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Severna Dalmacija, kombi prevoz Ruma → Severna Dalmacija, minibus prevoz Šimanovci – Severna Dalmacija, kombi prevoz putnika Pećinci → Severna Dalmacija, prevoz putnika Šabac – Severna Dalmacija i kombi prevoz Obrenovac → Severna Dalmacija, a cela Hrvatska na stranama kombi prevoz Beograd → Hrvatska i kombi prevoz Novi Sad → Hrvatska; iznos za celu zemlju je na strani prevoz putnika Beograd → Hrvatska, cena po osobi.

Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš: Hrvatska primenjuje šengenska pravila, pa lična karta nije dovoljna.

Plan po danima

Prvi dan je za dolazak, smeštaj i prvo kupanje.

Drugi dan je plažni, sa šetnjom obalnom stazom od Kozarice do centra.

Treći dan je za vidikovac Kamenjak ujutru i degustacionu salu sa domaćim proizvodima.

Četvrti dan je za Crkvine i posmatranje ptica sa drvene staze.

Peti dan je za vožnju biciklom duž dela staze oko jezera.

Šesti dan je za izlet u Biograd na Moru ili u Zadar.

Sedmi dan je slobodan, za poslednje kupanje i pakovanje.

Izleti

Sveti Filip i Jakov, tri kilometra severozapadno od Biograda, ima plažu Iza Banja u borovoj šumi — vodič Sveti Filip i Jakov kod Biograda — plaža Iza Banja, Turanj, Rogovo i put iz Beograda.

Biograd na Moru je na oko osam kilometara, sa rivom, marinama i trajektom za Pašman — zaseban vodič je na strani Biograd na Moru — plaže, Kornati, Pašman i kako doći iz Beograda.

Zadar je na oko 35 kilometara, a aerodrom Zadar na sličnoj udaljenosti.

Šibenik je na oko 40 kilometara, sa katedralom i tvrđavama.

Murter je dalje niz obalu, sa lukom iz koje se polazi na Kornate — više u vodiču Murter — plaže, Kornati, antički Colentum i kako doći iz Beograda.

Sa decom, u paru i u grupi

Sa decom su najpraktičniji kamp sa dečjim bazenom i drvena staza u Crkvinama, pogodna i za kolica.

U paru su zalazak sa vidikovca Kamenjak i večernja šetnja obalnom stazom ono što se pamti.

U grupi se najlakše organizuje smeštaj u kampu ili u nekoliko apartmana u istoj ulici.

Za bicikliste je staza oko jezera od 40 kilometara glavni razlog dolaska.

Za ljubitelje prirode je Vransko jezero, sa 256 zabeleženih vrsta ptica, glavni razlog dolaska.

Kratka istorija za putnike

Antika. Ostaci rimskih poljoprivrednih imanja i rimskog lukobrana pokazuju da je obala bila obrađivana i naseljena još u rimsko doba.

Srednji vek. U Vrani, danas naselju u opštini, bili su tvrđava i benediktinski samostan vezan za templare, a kasnije i sedište vranskog priora, uticajne ličnosti srednjovekovne Hrvatske.

XV vek. Pakoštane se prvi put pominju početkom XV veka.

XX vek. Ornitološki rezervat proglašen je 1983, a park prirode 1999. godine.

Danas opština živi od turizma i poljoprivrede, a Materine užance svakog leta podsećaju na stare recepte.

Kako se kretati po Pakoštanima

Pešice se obilaze centar, plaže i obalna staza ka kampu Kozarica.

Biciklom se stiže do jezera i do dela staze oko njega; bicikli se iznajmljuju u info-centru Crkvine.

Vozilom se ide do vidikovca Kamenjak, do Crkvina na severozapadnoj strani parka i u Biograd.

Za izlet u Zadar ili Šibenik potrebno je vozilo, jer su na 35 do 40 kilometara.

Šta poneti

Biometrijski pasoš, bez kog se ne ulazi u Hrvatsku.

Obuću za more za šljunkovite plaže.

Dvogled, ako planirate posmatranje ptica na Crkvinama, ili novac za najam na licu mesta.

Sportsku obuću i vodu za kružnu stazu na Kamenjaku i vožnju biciklom.

Šešir i kremu za sunčanje, jer deo staza oko jezera nema hlada.

Povodac za psa, ako putujete sa ljubimcem i planirate stazu u Crkvinama.

Koliko dana za Pakoštane

Za plažu i jedan dan u parku prirode dovoljna su tri do četiri dana.

Za ceo program — plaže, Kamenjak, Crkvine, bicikl i izleti u Biograd i Zadar — pravi je boravak od sedam dana.

Ljubiteljima ptica vredi i kraći boravak van sezone, kada je jezero zimovalište ptica vodarica.

Pakoštane, Biograd i Murter

Pakoštane su mirnije i zelenije, sa jezerom odmah iza mesta.

Biograd na Moru je veći, sa marinama, rivom i trajektom za Pašman, na osam kilometara.

Murter je ostrvo sa lukom za Kornate, dalje niz obalu.

Za odmor u prirodi biraju se Pakoštane, za gradski ritam Biograd, a za nautiku Murter.

Česte greške

Preskakanje jezera. Pakoštane se biraju upravo zbog Vranskog jezera, a ne samo zbog plaže.

Odlazak u Crkvine van sezone. Info-centar radi od aprila do kraja oktobra.

Vožnja cele staze oko jezera po najvećoj vrućini. Bolje je krenuti rano ujutru ili voziti samo deo staze.

Ulazak u more bosih nogu. Šljunkovito dno i ježevi su razlog da se obuća za more nosi na svakoj plaži.

Planiranje Kamenjaka po kiši. Pogled je razlog odlaska, pa se bira vedar dan.

Praktični saveti

Za granicu se nosi biometrijski pasoš, jer Hrvatska kao članica Šengena ne prima ličnu kartu građana Srbije.

Dvogled se može poneti od kuće ili iznajmiti u Crkvinama.

Psi su dozvoljeni na stazi u Crkvinama, ali samo na povocu.

Jedna ulaznica važi za ceo park tokom jednog dana, pa se Kamenjak, Prosika i Crkvine obilaze isti dan.

Krema za sunčanje i voda su obavezni za staze i vidikovac, gde je deo puta bez hlada.

Rani polazak na jezero znači više ptica i manje vrućine.

Uveče u Pakoštanima

Obalna staza od kampa Kozarica do centra je najprijatnija posle zalaska, kada se vrućina spusti.

Pogled na ostrvca u sumrak je jedna od slika po kojima se Pakoštane pamte.

Ritam mesta je porodični: terase i šetnja, bez glasne muzike do jutra.

Za živahnije veče ide se u Biograd na Moru, na desetak minuta vožnje.

Leti, u vreme Materinih užanci, veče u mestu donosi domaća jela po starim receptima.

Posmatranje ptica — kako se pripremiti

Rano jutro je najbolje vreme, jer su ptice tada najaktivnije, a staza u Crkvinama najmirnija.

Tiho kretanje po drvenoj stazi i zastajanje na osmatračnici daju više nego brz obilazak.

Dvogled čini razliku; ko ga nema, iznajmljuje ga u info-centru, zajedno sa priručnikom.

Za decu je staza od 600 metara dovoljno kratka da ne postane naporna, a osmatračnica na kraju je cilj koji ih motiviše.

Zimska poseta je za iskusnije posmatrače, jer tada na jezeru boravi najviše ptica vodarica.

Psi na povocu su dozvoljeni, ali je za posmatranje ptica bolje da ostanu kod kuće.

Pakoštane van sezone

U proleće i jesen park prirode je najprijatniji za šetnju i vožnju biciklom.

Zimi je jezero zimovalište za više od 100.000 ptica vodarica, pa je to najbolje vreme za ljubitelje ptica.

Smeštaj je van sezone osetno jeftiniji, a mesto mirno.

Info-centar Crkvine radi od aprila do kraja oktobra, što treba imati u vidu pri planiranju.

Za koga Pakoštane nisu pravi izbor

Ako tražite noćni život, Pakoštane su mirne; za izlaske se ide u Biograd ili Zadar.

Ako vam treba peščana plaža, obala je šljunkovita.

Ako želite gradsko jezgro sa spomenicima, Zadar i Šibenik su bolji izbor za boravak.

Ukratko

Pakoštane birajte kada hoćete more i prirodu u istom odmoru: šljunkovite plaže u borovoj šumi sa jedne strane i Vransko jezero, najveće prirodno jezero u Hrvatskoj, sa druge. Park prirode ima 256 vrsta ptica, stazu oko jezera od 40 kilometara i vidikovac Kamenjak sa pogledom do Kornata, a Biograd na Moru je na osam kilometara.