Paklenička rivijera i Sveti Rok — Starigrad Paklenica, Tribanj i Velebit s obe strane

Paklenička rivijera je obala opštine Starigrad pod Velebitom: Starigrad Paklenica, nastao na mestu rimskog Argyruntuma, susedne Seline i, dvanaestak kilometara severozapadno, zaseoci Tribnja u uvalama Velebitskog kanala. Sa druge strane planine, u Lici, je Sveti Rok, selo gde se završava Majstorska cesta preko Velebita i gde auto-put ulazi u tunel ka moru. Iz Srbije vozimo bez presedanja, do adrese u svakom od njih: kombi prevoz Beograd – Starigrad Paklenica, minibus prevoz Beograd – Tribanj i kombi prevoz putnika Beograd → Sveti Rok; ceo region je u vodiču Severna Dalmacija — Zadar, Šibenik i koje mesto izabrati.

Kada ići na Pakleničku rivijeru i u Sveti Rok

Leto je vreme kupanja u Starigradu, Selinama i uvalama Tribnja.

Početak maja donosi Međunarodni susret penjača, sa filmskim festivalom i koncertom u Starigradu.

Od proleća do kasne jeseni traje glavna penjačka sezona u kanjonu Velike Paklenice, iznad Starigrada.

Zima je doba bure, najčešćeg vetra Velebitskog kanala, koja može da bude olujna i da oteža saobraćaj.

Za Sveti Rok treba računati na ličku klimu: selo je na 576 metara, na severnoj strani Velebita.

Tri mesta ukratko

Starigrad Paklenica je sedište opštine Starigrad, sa 1.051 stanovnikom po popisu iz 2021, i sedište uprave Nacionalnog parka Paklenica.

Seline su na ravnici između šljunkovite plaže i kanjona Male Paklenice, povezane sa Starigradom šetnicama.

Tribanj čine zaseoci Krušćica, Sveta Mandalina i Šibuljine, na obali kanala, 12 kilometara severozapadno od Starigrada.

Sveti Rok je selo u Lici, 19 kilometara severozapadno od Gračaca, na severnoj strani južnog Velebita.

Imenjaci: Starigrad nije Stari Grad na Hvaru, a selo Sveti Rok nije tunel na auto-putu, pa pri rezervaciji navedite punu adresu.

Šta videti u Starigradu Paklenici

Argyruntum je rimski municipij koji se razvio uz more; prema upravi Nacionalnog parka Paklenica, car Tiberije ga je u četvrtoj deceniji nove ere utvrdio zidinama i kulama.

Rimska nekropola iz 1. do 3. veka je dobro očuvana; od oko 400 iskopanih grobova potiče zbirka od 146 staklenih posuda u Arheološkom muzeju u Zadru.

Crkva svetog Petra u blizini mesta je romanička, iz 11. ili 12. veka, a sa crkvom svetog Jurja u Rovanjskoj najstariji je trag Hrvata u ovom kraju.

Večka kula i ruševine utvrde Paklarić verovatno su iz 14. do 16. veka; Večka kula je možda deo Većkog grada, središta starohrvatske župe, ili antičkog Vegiuma.

Ostaci liburnskih naselja su na uzvišenjima iznad mesta.

Krovovi „na kubu”, bačvasti svodovi na kućama, pomoćnim zgradama i mlinovima, prema upravi Nacionalnog parka Paklenica javljaju se samo u podgorskim naseljima ovog kraja.

Do utvrde Paklarić, na 121 metar, vodi kratka poučna staza od obnovljenog mlina kod ulaza u park, sa vidikovcem nad Starigradom.

Ulaz u Nacionalni park Paklenica je odmah iznad Starigrada; park, njegove staze, Manita peć i penjališta opisani su u vodiču Nacionalni park Paklenica — kanjoni, staze i penjanje.

Starigrad kroz vekove

Rimski grad na obali bio je važno trgovačko mesto, a život u Argyruntumu prestaje početkom 4. veka.

Sredinom 6. veka car Justinijan gradi niz utvrda uz obalu.

U srednjem veku na ruševinama antičkog grada nastaje Starigrad.

Dva veka ratova sa Osmanlijama gotovo su ispraznila podgorje, pa je mesto u 16. veku napušteno.

1671. mletačke vlasti naseljavaju u Starigrad Bunjevce i Hrvate iz okoline, a 1700. južno podgorje Velebita postaje deo mletačke Dalmacije.

Stanovnici su živeli od sezonskog stočarstva, sa pastirskim stanovima u kraškim dolinama Velebita, a pre pola veka život na obroncima zamenili su životom uz more.

Tribanj — zaseoci na granici Dalmacije

Tribanj je ranije nosio ime Tribanj–Krušćica i danas ima 232 stanovnika, po popisu iz 2021.

Granica: Tribanj se uzima kao granica Hrvatskog primorja i Dalmacije.

Ljubotić: iz Krušćice planinski put vodi do velebitskog zaseoka sa očuvanim tradicionalnim načinom života, omiljenog izletišta; kod njega je i grobna gomila iz bronzanog doba.

Crkve: župna svetog Ante Padovanskog, gotička svete Magdalene, Svetog Trojstva u Šibuljinama i pravoslavna svetog Mihaila iz 1865.

Kod Svete Trojice su ostaci zidova i kula kasnoantičkih utvrda koje je car Justinijan sredinom 6. veka gradio duž obale, a slični ostaci stoje i iznad Modriča.

Vid Došen, pisac i sveštenik, rođen je u Tribnju 1719. ili 1720; njegovo delo je ep „Aždaja sedmoglava”, iz 1768, a umro je 1778. u Duboviku kraj Broda na Savi.

Položaj: Tribanj je 36 kilometara jugoistočno od Karlobaga, uz Jadransku magistralu.

Privreda zaselaka su masline, smokve i turizam, a turistička zajednica njihove uvale preporučuje za miran, porodičan odmor.

Sveti Rok — Majstorska cesta i druga strana Velebita

Majstorska cesta od Obrovca preko prevoja Mali Alan završava se u Svetom Roku; duga je 41 kilometar, a građena je od 1825. do 1832, da bi se skratio put ka Dalmaciji.

Najveći nagib puta bio je samo 5,5 %, a od 2007. je kulturno dobro Republike Hrvatske.

Josip Kajetan Knežić, krajiški oficir, na ovom putu je započeo samostalnu karijeru graditelja planinskih puteva.

Crkva svetog Roka iz 1763, dograđena sredinom 19. veka, primer je barokne arhitekture iz doba Vojne krajine.

Jezero Sveti Rok je veštačko, nastalo za potrebe hidroelektrane Velebit kod Obrovca; poribljeno je i uređeno za rekreaciju.

Rečice Ričica i Opsenica, spojene kanalom, ulivaju se u jezero.

Nedaleko od sela prolaze železnička pruga i auto-put Zagreb–Split–Ploče.

Tunel Sveti Rok na auto-putu A1 dug je 5.727 metara, probijen u koridoru istog prevoja Mali Alan.

Ime Majstorska cesta dobila je na otvaranju, 1832, a služila je trgovačkom i poštanskom saobraćaju između Beča i Zadra.

Tulove grede, skupina okomitih krečnjačkih blokova, vrhova i tornjeva, pored kojih put prolazi, ističu se na trasi.

Strme padine put savladava mnogobrojnim serpentinama između kanjona i vrhova, a nagib nigde ne prelazi granice koje važe i za današnje puteve.

Sveti Rok kroz vekove

U srednjem veku na mestu sela bilo je selo Lovinac, sa utvrdom na brdu.

Od početka 18. veka kraj je u sastavu Vojne krajine, a posebna župa osnovana je 1790.

Susedni Lovinac, na 591 metar, na jugoistočnom rubu Ličkog polja, dvadesetak kilometara severozapadno od Gračaca, bio je od 1746. do 1873. sedište krajiške čete, a njegova župna crkva svetog Mihovila je iz 1704.

Posle 1689. u kraj se doseljavaju Bunjevci, kako navodi Hrvatska enciklopedija za Lovinac.

Privreda Lovinca su, prema Hrvatskoj enciklopediji, ratarstvo, stočarstvo i proizvodnja sira.

Putevi preko Velebita

U 18. i 19. veku Habsburška Monarhija gradila je više puteva preko Velebita, radi trgovine i saobraćaja između unutrašnjosti i mora.

Park prirode Velebit među povesnim putevima navodi Terezijanu, Karlobašku cestu i Majstorsku cestu, uz planinarsku Premužićevu stazu.

Gradnja je bila trajna: kamena podloga, veliki ivični kameni, potporni zidovi i odvodni kanali, a širina od četiri do šest metara.

Većina tih puteva i danas je u upotrebi, a neki su zaštićeni kao kulturna dobra Hrvatske.

Auto-put A1 danas prelazi planinu kroz tunel Sveti Rok, a kombi iz Srbije silazi ka rivijeri upravo tim putem.

Pre mora — kanal u ledenom dobu

U poznom ledenom dobu more je, prema upravi Nacionalnog parka Paklenica, bilo oko 120 metara niže, a Velebitski kanal je bio rečna dolina.

Male grupe lovaca i sakupljača verovatno su tada živele na južnom Velebitu.

Pre oko osam hiljada godina stižu prvi zemljoradnici i stočari, sa pšenicom, ovcama i kozama.

Rimski grad pod Starigradom iskopavan je 1908, a plan Abramića i Colanga objavljen je 1909.

Velebitski kanal i plaže

Velebitski kanal je dug oko 120 kilometara i širok tri do četiri kilometra; na jugoistoku se završava uskim delom između Selina i Vinjerca.

Jugo i maestral su ovde slabiji nego drugde na obali, a bura je najčešći vetar.

Seline imaju šljunkovitu plažu na ravnici pod kanjonom Male Paklenice.

Starigrad je na moru, sa šetnicama i pešačko-biciklističkim stazama do Selina.

Tribanj se kupa u uvalama ispred zaselaka.

Aktivnosti na moru i u planini

Turistička zajednica za Starigrad navodi sportsko penjanje, kajak, kanu, planinarenje i ronjenje.

Penjači i planinari se okupljaju u Starigradu zbog blizine kanjona Velike Paklenice.

Pešačko-biciklistička ruta od osam kilometara vodi od centra Starigrada, kroz Malu Paklenicu i Seline, do ulaza u Veliku Paklenicu.

Ljubotić iznad Tribnja je cilj za planinski izlet, starim putem iz Krušćice.

Gde odsesti

U Starigradu je smeštaj najbliži ulazu u kanjon Velike Paklenice i upravi parka.

U Selinama je najbliže kanjonu Male Paklenice i plaži na ravnici.

U Tribnju se odseda u zaseocima uz uvale.

U Svetom Roku, selu od oko 250 stanovnika, smeštaj se planira unapred.

Adresu navedite sa imenom naselja ili zaseoka, pa kombi staje pred smeštajem.

Hrana i piće

Riba i plodovi mora su u središtu projekta „Okusi baštinu” turističke zajednice opštine Starigrad, koji promoviše lokalno ribarstvo i akvakulturu.

Gastro radionice i manifestacije u okviru tog projekta predstavljaju jela od lokalne ribe i proizvoda marikulture.

Uz auto-put kod Svetog Roka najbliže odmorište sa hranom je Zir, na kilometru 201, u oba smera.

Imena restorana ne navodimo, jer se ponuda menja iz sezone u sezonu.

Koliko novca računati

Ulaznica za Nacionalni park Paklenica je stavka koju određuje uprava parka, a cenovnik je na njenom sajtu.

Smeštaj je glavni trošak boravka na rivijeri.

Za prevoz iz Srbije ništa se ne uplaćuje unapred: plaća se vozaču, gotovinom u evrima ili dinarima.

Kako se stiže iz Srbije

Iz Beograda do Svetog Roka ima 613 kilometara po našim merenim podacima, do Starigrada Paklenice 658, a do Tribnja 671; vozi se oko sedam i po sati, preko prelaza Batrovci–Bajakovo, pored Zagreba i auto-putem A1. Iznos po putniku je na stranama prevoz putnika Beograd → Starigrad Paklenica, cena po osobi, prevoz putnika Beograd → Tribanj, cena po osobi i prevoz putnika Beograd → Sveti Rok, cena po osobi.

Iz Beograda polazak je u 23 časa, sa adrese putnika, a na rivijeru i u Sveti Rok se stiže ujutru, pred smeštaj.

Iz Novog Sada vozimo iste rute: minibus prevoz Novi Sad – Starigrad Paklenica, kombi prevoz Novi Sad → Tribanj i prevoz putnika iz Novog Sada do Svetog Roka.

Cene po polaznom gradu i kilometraža za ostale polazne gradove stoje na stranama kombi prevoz Novi Sad → Starigrad Paklenica, minibus prevoz Pančevo – Starigrad Paklenica, kombi prevoz putnika Smederevo → Starigrad Paklenica, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Starigrad Paklenica, kombi prevoz Ruma → Starigrad Paklenica, kombi prevoz Šimanovci → Starigrad Paklenica, minibus prevoz Pećinci – Starigrad Paklenica, kombi prevoz putnika Šabac → Starigrad Paklenica i prevoz putnika Obrenovac – Starigrad Paklenica, kombi prevoz Novi Sad → Tribanj, minibus prevoz Pančevo – Tribanj, kombi prevoz putnika Smederevo → Tribanj, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Tribanj, kombi prevoz Ruma → Tribanj, kombi prevoz Šimanovci → Tribanj, minibus prevoz Pećinci – Tribanj, kombi prevoz putnika Šabac → Tribanj i prevoz putnika Obrenovac – Tribanj i kombi prevoz Novi Sad → Sveti Rok, minibus prevoz Pančevo – Sveti Rok, kombi prevoz putnika Smederevo → Sveti Rok, prevoz putnika Sremska Mitrovica – Sveti Rok, kombi prevoz Ruma → Sveti Rok, kombi prevoz Šimanovci → Sveti Rok, minibus prevoz Pećinci – Sveti Rok, kombi prevoz putnika Šabac → Sveti Rok i prevoz putnika Obrenovac – Sveti Rok, a iznos po osobi na stranama prevoz putnika Novi Sad → Starigrad Paklenica — cena, prevoz Pančevo → Starigrad Paklenica — cena, prevoz putnika Smederevo – Starigrad Paklenica — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Starigrad Paklenica — cena, prevoz Ruma → Starigrad Paklenica — cena, prevoz putnika Šimanovci – Starigrad Paklenica — cena, prevoz putnika Pećinci → Starigrad Paklenica — cena, prevoz Šabac → Starigrad Paklenica — cena i prevoz putnika Obrenovac – Starigrad Paklenica — cena, prevoz putnika Novi Sad → Tribanj — cena, prevoz Pančevo → Tribanj — cena, prevoz putnika Smederevo – Tribanj — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Tribanj — cena, prevoz Ruma → Tribanj — cena, prevoz putnika Šimanovci – Tribanj — cena, prevoz putnika Pećinci → Tribanj — cena, prevoz Šabac → Tribanj — cena i prevoz putnika Obrenovac – Tribanj — cena i prevoz putnika Novi Sad → Sveti Rok — cena, prevoz Pančevo → Sveti Rok — cena, prevoz putnika Smederevo – Sveti Rok — cena, prevoz putnika Sremska Mitrovica → Sveti Rok — cena, prevoz Ruma → Sveti Rok — cena, prevoz putnika Šimanovci – Sveti Rok — cena, prevoz putnika Pećinci → Sveti Rok — cena, prevoz Šabac → Sveti Rok — cena i prevoz putnika Obrenovac – Sveti Rok — cena.

Region i država. Prevoz do ostalih destinacija u Hrvatskoj je na strani kombi prevoz Srbija → Hrvatska, a ruta i cena za region na stranama kombi prevoz Beograd → Severna Dalmacija, minibus prevoz Novi Sad – Severna Dalmacija, kombi prevoz putnika Pančevo → Severna Dalmacija, prevoz putnika Smederevo – Severna Dalmacija, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Severna Dalmacija, kombi prevoz Ruma → Severna Dalmacija, minibus prevoz Šimanovci – Severna Dalmacija, kombi prevoz putnika Pećinci → Severna Dalmacija, prevoz putnika Šabac – Severna Dalmacija i kombi prevoz Obrenovac → Severna Dalmacija i kombi prevoz Beograd → Kontinentalna Hrvatska, minibus prevoz Novi Sad – Kontinentalna Hrvatska, kombi prevoz putnika Pančevo → Kontinentalna Hrvatska, prevoz putnika Smederevo – Kontinentalna Hrvatska, kombi prevoz Sremska Mitrovica → Kontinentalna Hrvatska, kombi prevoz Ruma → Kontinentalna Hrvatska, minibus prevoz Šimanovci – Kontinentalna Hrvatska, kombi prevoz putnika Pećinci → Kontinentalna Hrvatska, prevoz putnika Šabac – Kontinentalna Hrvatska i kombi prevoz Obrenovac → Kontinentalna Hrvatska.

Plan po danima

Prvi dan: odmor posle dolaska, šetnja Starigradom do crkve svetog Petra i kupanje.

Drugi dan: ulaz u kanjon Velike Paklenice ujutru, a posle podne more u Selinama.

Treći dan: Tribanj i planinski put do Ljubotića.

Četvrti dan: Večka kula i Paklarić oko Starigrada, ili dan na plaži.

Za Sveti Rok: crkva svetog Roka i jezero, a uz dobro vreme i deo Majstorske ceste.

Sa decom, u paru i u grupi

Sa decom je plaža u Selinama, sa šetnicom do Starigrada, najpraktičnija.

U paru je Tribanj, sa mirnim uvalama i zalaskom sunca nad kanalom.

Penjačke grupe dolaze zbog stena u kanjonu, a prevoz za grupu sa opremom dogovara se jednim vozilom.

Kratka istorija za putnike

Liburni su imali utvrđena naselja na uzvišenjima iznad Starigrada.

Rimljani su podigli Argyruntum uz more, sa zidinama i kulama.

1671. Bunjevci i Hrvati iz okoline naseljavaju napušteni Starigrad.

1763. podignuta je crkva svetog Roka, a 1790. osnovana posebna župa.

1825–1832. Knežić gradi Majstorsku cestu do Svetog Roka.

1949. kanjoni iznad Starigrada dobijaju zaštitu nacionalnog parka.

Česte greške

Mešanje imena — Starigrad Paklenica nije Stari Grad na Hvaru, a selo Sveti Rok nije tunel.

Traženje odmorišta Sveti Rok — na spisku HAC-a ga nema; najbliže sa hranom je Zir.

Majstorska cesta bez provere — prohodnost zavisi od vremena.

Potcenjivanje bure — zimi može da oteža ili onemogući saobraćaj uz kanal.

Praktični saveti

Obaveštenja HAC-a o deonici kroz tunel Sveti Rok vredi pogledati pre puta zimi.

Topla jakna ide u prtljag za Sveti Rok i van zime.

Valuta je evro.

Za prelaz granice potreban je biometrijski pasoš; lična karta građana Srbije nije dovoljna za ulazak u Hrvatsku.

Kod nas prtljag i planinarska oprema idu u isto vozilo, do adrese smeštaja.

Ukratko

Paklenička rivijera je Starigrad Paklenica sa Argyruntumom i ulazom u kanjone, Seline sa plažom i mirne uvale Tribnja, a sa druge strane Velebita Sveti Rok i Majstorska cesta. Iz Srbije vozimo bez presedanja, sa dolaskom ujutru pred smeštaj. Za grad u blizini pogledajte vodič Zadar — Morske orgulje, forum, plaže i gde odsesti.